Η προέλευση των κατοίκων του Στρυμονικού Σερρών

 γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

 

     

Η προέλευση των κατοίκων του Στρυμονικού Σερρών ήταν και είναι ένα θέμα σύνθετο. Πολυπολιτισμικό χωριό, με την έννοια ότι κατοικείται από διαφορετικά φύλλα Ελλήνων. Η σύνθεσή του παγιώθηκε μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1922-24. Για την κοινότητα του Στρυμονικού Σερρών (πρώην Όρλιακο) υπάρχουν οθωμανικές αναφορές ήδη από τον 19ο αιώνα, γεγονός που δείχνει ότι υπήρχε οργανωμένος οικισμός πριν από την άφιξη των προσφύγων. Επομένως, θεωρητικά και πρακτικά στην περιοχή ζούσανε οι λεγόμενοι «ντόπιοι» κάτοικοι, δηλαδή οι κάτοικοι που ζούσαν εκεί ήδη επί πολλές γενιές.
 
 Αν το δούμε ιστορικά, ανατρέχοντας από την Αρχαιότητα μέχρι και το 1922 που θα μας απασχολήσει ιδιαίτερα θα βρούμε τα παρακάτω στοιχεία:
 
Ø  Στην Αρχαία εποχή υπήρχαν Μακεδονικοί και θρακικοί πληθυσμοί στην κοιλάδα του Στρυμόνα.
Ø  Στην Βυζαντινή εποχή κατοικούσανε στην περιοχή κυρίως ελληνόφωνοι και εξελληνισμένοι πληθυσμοί, μαζί με σλαβικές ομάδες από τον 6ο-7ο αιώνα.
Ø  Στην Οθωμανική περίοδο ο πληθυσμός ήταν μικτός, όπως μικτός ήταν και ο πληθυσμός της Μακεδονίας (ελληνόφωνοι, σλαβόφωνοι, Βλάχοι, μουσουλμάνοι κ.ά.).
 
     Πριν το 1922: οι χριστιανοί κάτοικοι του Στρυμονικού θεωρούνταν οι ντόπιοι Μακεδόνες του χωριού. Φυσικά, αν δεχτούμε και την παράδοση, τότε θα πρέπει να επισημάνουμε ότι υπήρχαν και απόγονοι των βλάχικων (;) οικογενειών που μετακινήθηκαν από το όρος Όρλιακο των Γρεβενών στην περιοχή [αρχικά στο Κορφοβούνι (Σιβρί)]
Μετά το 1922: προστέθηκαν Θρακιώτες, Μικρασιάτες και λίγοι Πόντιοι πρόσφυγες
 
      Εδώ προκύπτει το ερώτημα: Τι εννοούμε με τον όρο «Ντόπιοι» του Στρυμονικού Σερρών; Στην περίπτωση λοιπόν του Στρυμονικού, όταν λέμε ντόπιοι εννοούμε τους κατοίκους που βρίσκονταν στο χωριό πριν από την εγκατάσταση των προσφύγων του1922-1924.
Αυτοί οι κάτοικοι ήταν συνήθως:
Ø  Ελληνόφωνοι ορθόδοξοι Μακεδόνες,
Ø  Σλαβόφωνοι ορθόδοξοι κάτοικοι με ελληνική εκκλησιαστική συνείδηση ή μικτή τοπική ταυτότητα,
Ø  σε ορισμένες περιπτώσεις και οικογένειες που είχαν εγκατασταθεί εκεί ήδη από την οθωμανική περίοδο. (όπως έχω γράψει παραπάνω)
 
Συμπερασματικά, όταν ένας κάτοικος του Όρλιακου (ονομασία πριν την ανταλλαγή πληθυσμών) μέχρι και το 1922 έλεγε ότι είναι «ντόπιος», συνήθως εννοούσε ότι:
Ø  η οικογένειά του βρισκόταν στο χωριό επί πολλές γενιές,
Ø  δεν ήταν πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο ή τη Θράκη,
Ø  καταγόταν από την περιοχή της Μακεδονίας.
 
 
      Ωστόσο, δεν μπορούμε να πούμε με απόλυτη βεβαιότητα ότι όλες οι οικογένειες βρίσκονταν εκεί από την αρχαιότητα. Οι περισσότεροι πληθυσμοί της περιοχής είχαν ρίζες που χάνονταν στους προηγούμενους αιώνες της οθωμανικής περιόδου (17ος–19ος αιώνας), ενώ ορισμένες οικογένειες πιθανόν είχαν εγκατασταθεί ακόμη νωρίτερα. Για το ίδιο το χωριό Όρλιακο υπάρχουν όπως ανέφερα παραπάνω οθωμανικές αναφορές ήδη από τον 19ο αιώνα. Κατανοούμε ότι είναι ένα γεγονός που δεν μπορούμε να το αφήσουμε ασχολίαστο. Είναι ένα γεγονός που δείχνει ότι υπήρχε οργανωμένη κοινότητα,  πριν από την άφιξη των προσφύγων. Επομένως, οι «ντόπιοι» του 1922 δεν δημιουργήθηκαν τότε· ήταν κάτοικοι που ζούσαν εκεί ήδη επί πολλές γενιές.
 
      Άρα, στην καθημερινή χρήση της εποχής, «ντόπιοι» [ίσον] = παλαιοί Μακεδόνες κάτοικοι της περιοχής, σε αντιδιαστολή με τους νεοφερμένους πρόσφυγες του 1922-24. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι είχαν ακριβώς την ίδια γλωσσική ή πολιτισμική καταγωγή· η Μακεδονία ήταν ανέκαθεν μια περιοχή με σύνθετη ιστορική εξέλιξη.
     Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η απογραφή του 1928, μια απογραφή που αφορούσε κυρίως τους πρόσφυγες της περιοχή. Δυστυχώς παρά την «έρευνα» που έκανα βρήκα γενικά στοιχεία της απογραφής και όχι συγκεκριμένα στοιχεία για την κοινότητα του Στρυμονικού.  
Στην απογραφή λοιπόν του 1928 καταγράφηκε ότι μέχρι και τον χρόνο εκείνο είχαν εγκατασταθεί στον νομό περίπου 57.228 πρόσφυγες, αριθμός που άλλαξε ριζικά τη δημογραφική σύνθεση της περιοχής.
 
Τι φαίνεται να συνέβη στο Στρυμονικό και τι μπορούμε να υποθέσουμε, μετά την Ανταλλαγή των Πληθυσμών (1922-24):
 
Ø  Αποχώρησε το μεγαλύτερο μέρος των μουσουλμανικών οικογενειών της περιοχής.
Ø  Εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες στους οικισμούς της κοιλάδας του Στρυμόνα.
Ø  Οι περισσότεροι πρόσφυγες της περιοχής των Σερρών προέρχονταν από την Ανατολική Θράκη, την Μικρά Ασία (ιδιαίτερα Προποντίδα και βορειοδυτική Μικρά Ασία) και τον Πόντο σε μικρότερο ποσοστό.
 
Το Στρυμονικό λοιπόν ενώ μέχρι το 1922 είναι μια κοινότητα ουσιαστικά ντόπιων κατοίκων, γίνεται με την ανταλλαγή των πληθυσμών μικτός προσφυγικός οικισμός.
 

Οι βασικές ομάδες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή ήταν:

 
1.    Ανατολικό- θρακιώτες (η μεγαλύτερη ομάδα). Εγκαταστάθηκαν οικογένειες από την περιοχή της Αδριανούπολης, τις Σαράντα Εκκλησιές, το Μαλγάρα, τη Ραιδεστό και τα χωριά της επαρχίας Καλλίπολης.
2.    Μικρασιάτες: Προσφυγικές οικογένειες από τη βορειοδυτική Μικρά Ασία και ιδιαίτερα από: την περιοχή της Προύσας, τη νότια ακτή της Προποντίδας, την περιοχή της Κύζικος, τα λεγόμενα Μιχαλητσά και τα γύρω ελληνικά χωριά της Προποντίδας.
3.    Πόντιοι: Οι περισσότεροι Πόντιοι που εγκαταστάθηκαν στον νομό Σερρών, λίγοι στο Στρυμονικό Σερρών, προέρχονταν από την Αργυρούπολη, την Τραπεζούντα, τη Σαμψούντα, την περιοχή της Κερασούντας και της Μπάφρας. Όμως τα καθαρά ποντιακά σύνολα εγκαταστάθηκαν περισσότερο προς τα ορεινά και ημιορεινά χωριά των Σερρών παρά στο Στρυμονικό.
 
Βιβλιογραφία
 
Ø  https://www.sidirokastro.org/2018/09/1928-1932.html?m=0&utm_source=chatgpt.com
Ø  https://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=7585&lng=1&utm_source=chatgpt.com
Ø  Βικιπαίδεια
Ø  https://www.hellenicaworld.com/Greece/Geo/gr/NomosSerron.html?utm_source=chatgpt.com
Ø  https://www.onemagazino.com/2023/02/1928.html?utm_source=chatgpt.com
Øhttps://dimitriosgogas2991964.blogspot.com/