Από το όρος Όρλιακα στο Όρλιακο (;) [Στρυμονικό Σερρών]

γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

ΕΠΙΣΉΜΑΝΣΗ: Όλα τα αναγραφόμενα αποτελούν σκέψεις και δεν είναι προιόν επιστημονικής έρευνας. Βασίστηκαν σε πληροφορίες που έχουν ληφθεί είτε από πρόσωπα και από Εγκυκλοπαίδειες του Διαδικτύου. 

Η περιοχή του όρους Όρλιακας στον νομό Γρεβενών

συνορεύει όπως θα διαπιστώσετε με την περιοχή του Μετσόβου. Μέτσοβο λοιπόν και Όρλιακας, ως αφετηρία, αποτέλεσαν την αρχή ενός ταξιδιού που ξεκίνησε πριν 1100 -1000. Στην συνέχεια, μεταστάθμευσαν στην περιοχή της Καρατζόβας Αλμωπίας, πριν καταλήξουν στην περιοχή των Σερρών. Πιστεύω ότι είναι απολύτως φυσιολογική η πορεία αν προσέξτε και τους χάρτες. Η πορεία, Μέτσοβο- Όρλιακας- Γρεβενά - Αλμωπία Αριδαίας (Πιθανή : Καρατζόβα) και τέλος περιοχή όρλιακου (Στρυμονικού Σερρών)είναι μια απολύτως φυσική πορεία που μπορεί να σχεδιαστεί στον χάρτη αλλά και στην ζωή των ανθρώπων εκείνων που αναζητούσαν ασφαλείς λύσεις επιβίωσης και σταθερής εγκατάστασης.

 

Με πράσινο στυλό σημειωμένο το δάσος του Όρλιακα και δίπλα με μαύρο (στα δυτικά των Γρεβενών) το όρος Όρλιακας.

               Η περιχή της Καρατζόβας : Από Σωσάνδρα- Δωροθέα - Πευκωτό και Πρόδρομος.

 

Φυσικά και οι χάρτες δεν σχεδιάστηκαν από εμένα αλλά ανευρέθησαν στο διαδίκτυο. Ίσως δεν είναι οι καταλληλότεροι αλλά δεικνύουν τους τόπους κάποιων από τους προγόνους μας.

Η Ιστορία του Στρυμονικού συμπληρώνεται

Λάβαμε σήμερα ένα ενημερωτικό μύνημα από μια αγαπητή αναγνώστρια και συνδημότισσα την Κυρία Βασιλική Πιπερτζή που αναφερόμενη στην Ιστορία του Στρυμονικού Σερρών λέει: "¨Ηξερα ότι το επίθετό μου προερχόταν από την ευρύτερη περιοχή της Έδεσσας και ότι ο προπροπάππος μου πουλούσε πιπερι και είχε μύλο που άλεθε τις πιπεριές τώρα λοιπόν είμαι σίγουρη ότι όντως ήλθαν από εκείνη την περιοχή. Η καταγωγή όμως των 25 οικογενειών που εγκατασταθήκαν στο χωριό είναι από την Ανατολική Ρωμυλία (όχι Δ. Θράκη) και συγκεκριμένα από το Κωστή (σημερινή νοτιοανατολική Βουλγαρία) γι'αυτό και οι στολές τους και κάποια από τα έθιμά τους διαφέρουν από εκείνα των θρακιωτών της Δ. Θράκης."
 
Στρυμονικό Σερρών: Στην επίσημη ιστορία του Στρυμονικού γίνεται λόγος για ένα σύνολο 25-30 οικογενειών που μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών και την Μικρασιατική Καταστροφή, ήρθαν από την Ανατολική Ρωμυλία και εγκαταστάθηκαν στο Όρλιακο. Δεν πρέπει να συγχέουμε όμως την αρχική προέλευση των πρώτων οικογενειών από την περιοχή του όρους Όρλιακα Γρεβενών. Εδώ θα ήθελα να επισημάνω ότι τόσο στα Γρεβενά όσο και στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, αλλά και της Ηπείρου, το επίθετο μου: Γκόγκας, συναντάτε πολύ συχνά. Συμφωνούμε επίσης με την Κυρία Βασιλική για το δικό της επίθετο που είναι συχνό, στην ευρύτερη περιοχή της Έδεσσας.

Η Καρατζόβα Αλμωπίας της περιοχής της Αριδαίας (Ένας σταθμός της πορείας των προγόνων μας; προς το Στρυμονικό;)

Βάζουμε ερωτηματικό στην επισήμανσή μας, καθ΄ όσον η αναζήτηση της πορείας των προγόνων μας στο Στρυμονικό από την περιοχή του Μετσόβου και πιο συγκεκριμένα από ο όρος Όρλιακας είναι μεν συνεχής αλλά και συγκεχυμένη. Διάφορες πληροφορίες οι οποίες είναι ανεπιβεβαίωτες αναφέρουν ότι η περιοχή Καρατζόβα της  Αλμωπίας στην Αριδαία, πιθανόν να ήταν ένας από τους σταθμούς που για κάποιο χρονικό διάστημα φιλοξένησαν τους προπάπους μας, πριν ολοκληρώσουν το μακρινό ταξίδι τους προς τον Βορρά και επιλέξουν την περιχή του Όρλιακου (Στρυμονικού) ως τελική επιλογή για Πατρίδα. 
Ποια όμως είναι η περιοχή της Καρατζόβας Αλμωπίας;

Η   επαρχία λοιπόν τη; Αλμωπίας, ή   Καρατζόβα,  κατέχει το   βόρειο  τμήμα του   Νομού   Πέλλας.   Περικλείεται  από  Δ. Β.   και   Α.  από  το πέταλο του  ορεινού όγκου του Βόρα με τα υψώματα Καΐμακτσαλάν   (2524) Τζένα (2182)  και Πάϊκο  (1650).
Στον παρακάτω χάρτη διακρίνεται καθαρά και με ποιο σκούρο χρώμα η περιοχή και διακρίνονται οι κοινότητες
Στον παρακάτω χάρτη διακρίνεται καθαρά και με ποιο σκούρο χρώμα η περιοχή και διακρίνονται οι κοινότητες
Στον παρακάτω χάρτη διακρίνεται καθαρά και με ποιο σκούρο χρώμα η περιοχή και διακρίνονται οι κοινότητες
 Δωροθέα, Σωσάνδρα, άνω και κάτω Γαρέφι,  Πευκωτό,  Αγάθη, Προμάχοι, Μηλέα ή Μηλιά, Ριζοχώρι, Φιλώτεια, Θηριόπετρα, Φούστανη και Πρόδρομος.

Ας δούμε πρώτα τι σημαμαίνει Καρατζόβα:

Ο  άγγλος περιηγητής WILLIAM LEAKE σε κάποιο σημείο των αναφορών του ονομάζει την περιοχή Καρατζόβα από το τούρκικο επίθετο KARACA  ( = Καρατζά) ( σπανιότερος τύπος του γνωστού kara, με πιθανή αποκοπή του τελικού -α για αποφυγή χασμωδίας)που σημαίνει = μελαχροινός, μαύρος και το τούρκικο όνομα OVA   ( = οβα) που σημαίνει πεδιάδα, κάμπος,   οπότε,    καρατζόβα σημαίνει   μαυρόκαμπος. Μια άλλη εκδοχή της ονομασίας της περιοχής αναφέρεται σε μια παράδοση σύμφωνα με την οποία η περιοχή πήρε την ονομασία της  απ'τον τούρκο καταχτητή της, που λεγόταν Καρατζάς δηλ. ο κάμπος του Καρατζά.

Τι σημαίνει όμως Καρατζόβας;

 καρατζόβας: Ο καράβλαχος, ο μπουρτζόβλαχος. Άτομο της υπαίθρου, με αστικές αξιώσεις (όχι με τη νομική έννοια).

Ο όρος προέρχεται από το τουρκ. Karacova < Karaca + ova (τοπωνύμιο).

(ο) αγροίκος, άξεστος, βλάχος: ήταν ένας σκέτος ~ που παρίστανε στην παρέα τον σνομπ και τον πρωτευουσιάνο [ΕΤΥΜ. Αγν. ετύμου].

Προφανώς, οι κάτοικοι της Καρατζόβας είχαν σε κάποια φάση, δικαίως ή αδίκως, την φήμη άξεστων ανθρώπων. Στη Βόρεια Ελλάδα, πάντως, η Καρατζόβα είναι φημισμένη για τα φασόλια της - την μικρόσπορη, πεντανόστιμη ποικιλία παππούδα* - και για το κόκκινο πιπέρι της, το μπούκοβο. ( slang.gr)

Η κυρία  Βασιλική Πιπερτζή  αναφερόμενη στην Ιστορία του Στρυμονικού Σερρών λέει: "¨Ηξερα ότι το επίθετό μου προερχόταν από την ευρύτερη περιοχή της Έδεσσας και ότι ο προπροπάππος μου πουλούσε πιπερι και είχε μύλο που άλεθε τις πιπεριές τώρα λοιπόν είμαι σίγουρη ότι όντως ήλθαν από εκείνη την περιοχή.

Στο Στρυμονικό Σερρών υπήρχε οικογένεια με το επίθετο Καραβασιλείου και Καρατζόβαλης. (ο προερχόμενος από την Καρατζόβα)

Εγώ δεν θα ήθελα να πω ότι  δικαίως ή αδίκως οι κάτοικοι της Καρατζόβας είχαν την φήμη σε κάποια φάση της ζωής τους, αξέστων ανθρώπων. Η ονομασία της περιοχής, μαύρος κάμπος μαύρη γη, πιθανόν να δημιούργησε με την τραχύτητά της σκληρούς χαρακτήρες. Οι κάτοικοι της Καρατζόβας, πρέπει να εργάστηκαν σκληρά για να τιθασεύουν μια γη που ενώ αρχικά φαινότανε αφιλόξενη στην συνέχεια δαμάστηκε και έγινε καρπερή. Η πεντανόστιμη παππούδα, μια ποικιλία φασολιών, καλλιεργούνταν μέχρι πρόσφατα (αν πρόσφατα μπορούμε να αναφέρουμε την δεκαετία 1970-80) στο Στρυμονικό. Ακόμα θυμάμαι τον παππού μου Δημήτριο Γκόγκα, να λιχνίζει με το Δικράνι τις μαζεμένες, ξεραμένες φασολιές, στην αυλή για να μαζέψει αφού ξεράνει τελείως την παππούδα του έτους.

Τέλος θα αναφέρουμε ότι το επίθετο Γκόγκας που συναντάται στην περιοχή του Στρυμονικού, είναι αρκετά διαδεδομένο στην Δυτική Μακεδονία, την περιοχή των Γρεβενών αλλά και στην υπόλοιπη Ήπειρο. Προέρχεται από το τουρκικό gok που σημαίνει γαλάζιος ουρανός.