Γιουφκάδες (κατ΄άλλους γιοφκάδες και γιοχάδες) στο Στρυμονικό Σερρών

   

Οι Γιουφκάδες (κατ΄άλλους γιοφκάδες και γιοχάδες) είναι ουσιαστικά σπιτικές χυλοπίτες. Καθαρή Θρακιώτικη συνταγή την κουβάλησαν στο Στρυμονικό οι Θρακιώτες πρόσφυγες. Η Ονομασία προέρχεται από την τούρκικη λέξη Yufka. (Yufka στην Τουρκία είναι ένα είδος φύλλου πολύ διαδεδομένο εκεί, με το οποίο φτιάχνουν όλες τους τις πίττες, είναι μεγάλα λεπτά φύλλα συνήθως στρογγυλά . Ψήνονται πάνω σε ένα ειδικό σκεύος με μεγάλη μαντεμένια επιφάνεια και απο κάτω έχει κάρβουνα.)
   Είναι λεπτές λουρίδες ζύμης, ξεροψημένες, τις οποίες φυλάγαμε μέσα σε μικρές πάνινες θήκες, άλλωτε στα χρόνια της φτώχειας σε παλιές καθαρές μαξιλαροθήκες, ή σε πλαστικά σκεύη καλά, ερμητκά κλειστά.  Εγώ τις έμαθα από την μητέρα μου, θρακιώτισσα στην καταγωγή από το Ζευγολατειό Σερρών.   Την παρακάλεσα και η κα Νεραντζούλα έκατσε και μαγείρεψε για μας.
   Για την παρασκευή των γιουφκάδων θυμάμαι ότι έδιναν το εβδομαδιαίο παρόν οι γυναίκες της γειτονιάς. Μαζεύονταν δηλαδή και αποφάσιζαν ότι αυτή την εβδομάδα θα κάνουν γιουφκάδες για την τάδε, την άλλη εβδομάδα γα την άλλη κοκ. Την ίδια τακτική ακολουθούσαν και για την παρασκευή του τραχανά. η εικόνα που θυμάμαι έντονα γυναίκες με κασκόλια και τσεμπέρια στο κεφάλι σκυφτές να πλάθουν ακούραστα και να κόβουν λουρίδες τους γιουφκάδες, να τα απλώνουν στον ήλιο και να κυνηγούν τα σπουργίτια που επισκέπτονταν συχνά τις δημιουργίες τους.
Τα υλικά που χρειαζόντουσαν για την παρασκευή λογικής ποσότητας Γιουφκάδων ήταν:
2 με 2,5  κιλά αλεύρι 
6- 7  αυγά
1 με 1,5  κιλό σιμιγδάλι χονδρό
 100 -120  gr μαγιά ξινή
1 ή 1,5  κιλό γάλα και 1 με 1, 5λίτρο νερό
τι κάνουμε για τις παρασκευάσουμε
 Λιώνουμε την μαγιά μας σε 1/2 λίτρο χλιαρό νερό.
 Προσθέτουμε 1 φλιτζάνι αλεύρι, έτσι ώστε να γίνει ένα σχεδόν αραιό μίγμα. Αφήνουμε την μαγιά να φουσκώσει σε ζεστό χώρο, για 1/2 ώρα περίπου.
 Βάζουμε την μαγιά, που είδη έχει φουσκώσει, σε μια λεκάνη, προσθέτουμε χλιαρό γάλα, τα αυγά και το υπόλοιπο νερό, χλιαρό κι αυτό. Ανακατεύουμε, και σταδιακά αρχίζουμε να προσθέτουμε το σιμιγδάλι και το υπόλοιπο  αλεύρι μέχρι να γίνει μια αρκετά πηχτή ζύμη (όπως η ζύμη για το σπιτικό ψωμί) Κατόπιν χωρίζουμε την ζύμη σε μικρά μπαλάκια και το καθένα το ανοίγουμε σε φύλλο λίγο χονδρό, όπως για την πίττα.Τοποθετούμε τα φύλλα σε ένα καθαρό χώρο απλωμένα πάνω σε σεντόνια ή μεγάλα καθαρά πανιά, να στεγνώσουν και να ξεραθούν. Μετά τα κόβουμε με μαχαίρι σε λωρίδες φάρδους 5 cm περίπου.Τις μεγάλες αυτές λωρίδες αυτές τις τοποθετούμε την μια πάνω στην άλλη, ανά 6αδες και τις ξανακόβουμε σε φάρδος 1cm. Μετά την κοπή τους, θα τους ξαναψήσουμε, θα τις ξαναξεράνουμε, απλωμένους επάνω στα σεντόνια να στεγνώσουν πολύ καλά για 2-3 ημέρες. ( η αλήθεια είναι ότι οι σκεπές των αποθηκών και των παραγκών γέμιζαν από σεντόνια απλωμένα με γιουφκάδες)
 Πως μαγειρεύονται; 
Οι Γιουφκάδες μαγειρεύονται μέσα σε αλατισμένο νερό, όπως τα μακαρόνια, οι χυλιπόττες και αφού βράσουν καλά, στα 20- 25 λεπτά περίπου, τους στραγγίζουμε και στην συνέχεια τους καίμε με καυτό βούτυρο ή λάδι. Είναι νοστιμότατοι με τριμμένο κατσικίσιο τυρί ή φέτα. Πολλοί τους τρώνε περιχύνοντάς τους με γάλα. Πάντως είναι απίθανο να τρως γιουφκάδες τις πολύ κρύες μέρες του χειμώνα στο Στρυμονικό

                      Στη φωτογραφία γιουφκάδες που δεν έχουν μαγειρευτεί!

Επισήμανση: Τα κείμενα που αναγράφονται σε όλες τις συνταγές είναι δικά μου, δηλαδή του Δημητρίου Γκόγκα. Οι συνταγές έχουν συλλεχθεί μετά από πολύχρονη προσπάθεια και εμπεριέχονται στο βιβλίο μου: Το φαγητό που μας ενώνει. 

Ο Βασίλειος Χαλβατζής, από το Στρυμονικό Σερρών, στην πρώτη γραμμή της ιταλικής επίθεσης το 1940.

Η ΦΩΤΟΓΡΑΦΊΑ ΕΙΝΑΙ ΑΠΟ ΤΗΝ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ: https://www.mixanitouxronou.gr/i-istoria-tou-agnostou-stratioti-pou-antimetopise-tin-28i-oktovriou-tin-italiki-epithesi-ke-egrapse-to-onoma-tou-stin-skopia-tis-ellinoalvanikis-methoriou-entopisame-ta-ichni-tou-ke-kaname-aftopsia-s/
 

       Ο 19χρονος τότε Βασίλειος Χαλβατζής, κληρωτός της 39ης σειράς (κλάση 1939), υπηρετούσε ως σκοπός στο Φυλάκιο Πανταζή, το οποίο βρισκόταν στην ελληνοαλβανική μεθόριο, κοντά στη στρατηγικής σημασίας γέφυρα της Μέρτζανης στην Ήπειρο.Τις ημέρες και τις ώρες της μεγάλης έντασης που προηγήθηκαν της εισβολής, κατά τη διάρκεια της αγωνιώδους βάρδιάς του, χρησιμοποίησε μια πρόκα για να χαράξει στον νωπό σοβά της πέτρινης σκοπιάς τα στοιχεία του:«ΒΑΣΙΛΕΙΟΣ ΧΑΛΒΑΤΖΗΣ ΑΠΟ ΤΟ ΣΤΡΥΜΟΝΙΚΟ ΣΕΡΡΩΝ».  Όταν ξέσπασε η ιταλική επίθεση τα ξημερώματα της 28ης Οκτωβρίου, το φυλάκιο δέχτηκε σφοδρά πυρά. Ο Χαλβατζής και οι σύντροφοί του ενεπλάκησαν σε έναν άνισο αλλά πεισματικό αγώνα, καθυστερώντας τις προελαύνουσες ιταλικές δυνάμεις.Παρά τη σφοδρότητα των μαχών στην πρώτη γραμμή, ο Βασίλειος Χαλβατζής κατάφερε να επιζήσει από το Έπος του '40 και τη μετέπειτα σκληρή περίοδο της Κατοχής. Μετά το τέλος του πολέμου, επέστρεψε στην ιδιαίτερη πατρίδα του, το Στρυμονικό Σερρών.Δεκαετίες αργότερα, η δημοσιογραφική ομάδα της εκπομπής «Μηχανή του Χρόνου» πραγματοποίησε οδοιπορικό και αυτοψία στα εγκαταλελειμμένα φυλάκια της μεθορίου. Στο μισογκρεμισμένο Φυλάκιο Πανταζή, οι ερευνητές βρήκαν τη «λαβωμένη» σκοπιά και εντόπισαν καθαρά το χαραγμένο μήνυμα.Με βάση αυτό το εύρημα, αναζήτησαν τα στρατιωτικά αρχεία, ταυτοποίησαν τη στρατιωτική του ταυτότητα και έφεραν στο φως την ιστορία του. Το χάραγμά του stand-out μέχρι σήμερα ως ένα συγκλονιστικό, αυθεντικό μνημείο της ιστορίας.

Προσεγγίζοντας τον μύθο : "Οι 5 χαλκάδες στο Πέγκο" γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας

 

Αφορμή για την παρούσα εργασία ήταν μία ερώτηση της συγχωριανής (από το Στρυμονικό Σερρών) κα. Αγαθής Γιολτζίδου. Η κα Αγαθή με ρώτησε εάν γνώριζα τον μύθο των 5 χαλκάδων στην περιοχή του Πέγκου. Μύθος που λαμβάνει χώρα κατά την γερμανική κατοχή της περιοχής την περίοδο από το 1940-1945.  Επειδή δεν είχα καμία γνώση για τον μύθο αυτό ή για κάτι σχετικό με τον μύθο αυτό, θεώρησα σωστό ότι θα έπρεπε να ανατρέξω σε βιβλία και σχετικές σελίδες είτε του διαδικτύου είτε όχι προκειμένου να εντοπίσω κάποια στοιχεία.
Έτσι λοιπόν κατέληξα στα παρακάτω κάνοντας πάντοτε μικρά βήματα, ξεκινώντας από την πιο απλή ερώτηση:
 
1.    Τι σημαίνει χαλκάς;
 
           Η λέξη «χαλκάς» έχει τις περισσότερες φορές διαφορετικές σημασίες, ανάλογα με τα συμφραζόμενα:
 
          α. Κυριολεκτικά: Είναι μεταλλικός κρίκος ή δαχτυλίδι, συνήθως από σίδερο ή χαλκό. Χρησιμοποιείται κυρίως για να στερεώνει ή να συνδέει κάτι — π.χ. ο χαλκάς της αλυσίδας, ο χαλκάς στη μύτη του ζώου (όπως στους ταύρους ή τα γουρούνια).
          β. Μεταφορικά: Μπορεί να σημαίνει δέσιμο, υποδούλωση ή εξάρτηση. Π.χ. έβαλε χαλκά στον λαιμό του = έγινε υποχείριος ή δέσμιος κάποιου. Έγινε δούλος, υποζύγιο!
          γ. Λαϊκά / ιστορικά: Ο «χαλκάς» ήταν και τεχνίτης που δούλευε χαλκό, δηλαδή χαλκουργός.
 
 
2.    Ετυμολογία της λέξης
 

α. Η λέξη χαλκάς προέρχεται από το αρχαίο ελληνικό «χαλκός», το γνωστό μέταλλο. που σήμαινε «ορείχαλκος, μέταλλο, χαλκός». Το επίθημα -άς χρησιμοποιείται για να δηλώσει άνθρωπο που σχετίζεται με κάτι ή αντικείμενο που έχει σχέση με αυτό.

Έτσι, «χαλκάς» αρχικά σήμαινε «αυτός που δουλεύει τον χαλκό» (δηλαδή ο χαλκουργός), και στη συνέχεια η λέξη πήρε και τη σημασία του μεταλλικού κρίκου από το ίδιο υλικό.

 Συνοψίζοντας μπορούμε να πούμε ότι: χαλκάς = χαλκός + -άς → «αυτός που έχει σχέση με τον χαλκό» → χαλκουργός → μεταλλικός κρίκος.

          β. κρίκος < (διαχρονικό δάνειο) αρχαία ελληνική κρίκος [ < πρωτοϊνδοευρωπαϊκής προέλευσης *(s)ker- (λυγίζω) ]

για τον αθλητισμό < σημασιολογικό δάνειο από τη γαλλική anneaux

         γ. [<τουρκ. halka "δαχτυλίδι"].

 

3.    Χρήσεις  των χαλκάδων
 
α Πρακτική
  Οι χαλκάδες ήταν συνηθισμένο εξάρτημα των πορτών στις αγροικίες και στα σπίτια των πόλεων. Έπαιζαν ρόλο χειρολαβής ή «κουδουνιού»: οι επισκέπτες χτυπούσαν τη βαριά ξύλινη πόρτα με τον χαλκά για να ειδοποιήσουν τους μέσα. Ήταν συνήθως χαλκοί ή σιδερένιοι, συχνά χειροποίητοι από τοπικούς σιδηρουργούς ή χαλκουργούς. Στην Κατοχή, λόγω της έλλειψης πρώτων υλών, πολλοί χαλκάδες λιώθηκαν για να χρησιμοποιηθεί το μέταλλο (π.χ. για βλήματα, φυσίγγια ή οικιακές ανάγκες).
          β. Συμβολική
            Παράλληλα όμως, ο χαλκάς δεν ήταν απλώς αντικείμενο — είχε συμβολικό βάρος στη λαϊκή πίστη: Ο χαλκός θεωρούνταν προστατευτικό μέταλλο· «δένει» το κακό, δεν αφήνει τα κακά πνεύματα να περάσουν την πόρτα. Γι’ αυτό πολλοί τοποθετούσαν χαλκάδες σε σχήμα ζώου (π.χ. λιονταριού, λύκου) — για να «φοβίζει» τα πνεύματα και το κακό μάτι.
 
Σε μερικά χωριά της Μακεδονίας και της Θεσσαλίας, όταν γεννιόταν παιδί ή έφευγε άντρας στον πόλεμο, έδεναν μια κορδέλα ή φυλαχτό στον χαλκά της πόρτας — «για να μην περάσει το κακό στο σπίτι».
         γ. Κατά την Κατοχή και τον πόλεμο
            Την περίοδο 1940-1945, οι χαλκάδες έγιναν σύμβολο αντίστασης και μνήμης: Οι γυναίκες που περίμεναν τους άντρες τους από το μέτωπο «κρεμούσαν μαντήλι ή σταυρό στον χαλκά», σαν υπόσχεση ότι θα τους περιμένουν. Υπάρχουν μαρτυρίες (κυρίως από τη Μακεδονία και τη Θεσσαλία) ότι οι χαλκάδες στις πόρτες «σημάδευαν» σπίτια που προστάτευαν αντάρτες ή έκρυβαν τρόφιμα. Έβαζαν, π.χ., τον χαλκά στραμμένο ανάποδα για να δηλώσουν «είναι ασφαλές» ή «όχι ασφαλές».
        δ. Μετά τον πόλεμο
           Με τη σταδιακή αστικοποίηση, οι χαλκάδες άρχισαν να αντικαθίστανται από σύγχρονα πόμολα, μα σε πολλά παλιά σπίτια της Μακεδονίας, της Ηπείρου και των Σερρών σώζονται ακόμα και οι παλιοί λένε:«Μην τον βγάζεις τον χαλκά· φυλάει το σπίτι.»
 
 
4.    Χαλκουργοί, τεχνίτες χαλκού στον Ν. Σερρών την περίοδο 1940-1945
 
Αναζητώντας κυρίως στο διαδίκτυο δεν κατάφερα Δεν κατάφερα να εντοπίσω καταγεγραμμένη με σαφήνεια πληροφορία που να επιβεβαιώνει ότι υπήρχαν επαγγελματίες χαλκουργοί (τυπικά τεχνίτες του χαλκού) στον Νομός Σερρών την περίοδο 1940-1945.
 
 
5.    Υπαρκτοί μύθοι περί χαλκάδων ή χαλκουργών σε διάφορα μέρη της Ελλάδας!
 
           Συγκεκριμένος πανελλήνιος μύθος αποκλειστικά για χαλκάδες ή χαλκουργούς, δεν υπάρχει. Υπάρχουν όμως αρκετές μυθικές και λαϊκές αναφορές που σχετίζονται με τη δουλειά του χαλκού και τους τεχνίτες του μετάλλου, που συνδέθηκαν με μαγικές, μυστικές ή μυστηριακές ιδιότητες.
 
           α. Οι αρχαίοι «τεχνίτες του χαλκού»
               Στην αρχαία ελληνική μυθολογία, ο χαλκός θεωρούνταν ιερό μέταλλο, συνδεδεμένο με:
(1)  τον Ήφαιστο, θεό της φωτιάς και της μεταλλουργίας, που έφτιαχνε τα όπλα των θεών και των ηρώων.
(2)  τους Δάκτυλους του Ίδη και τους Κουρήτες, μυστηριώδεις μεταλλουργούς της Κρήτης και της Φρυγίας, που λέγεται πως δίδαξαν στους ανθρώπους την τέχνη του χαλκού.
Αυτοί θεωρούνται και οι πρωταρχικοί «χαλκουργοί» του μύθου.
 
             β. Ο χαλκός ως προστατευτικό μέταλλο
               Στη λαϊκή πίστη και παράδοση, ο χαλκός είχε αποτροπαϊκή δύναμη — απωθούσε το κακό. Για τον λόγο αυτό: έβαζαν χαλκάδες (μεταλλικούς κρίκους ή αντικείμενα) στα ζώα ή στις πόρτες των σπιτιών, πιστεύοντας ότι το «χαλκωμένο» αντικείμενο δεν το πιάνει το κακό μάτι.
          γ. Οι χαλκουργοί ως «μάστορες της φωτιάς»
              Σε διάφορες περιοχές της Ελλάδας (ιδίως στη Μακεδονία, την Ήπειρο και την Πελοπόννησο), οι χαλκουργοί ή «γανωματήδες» είχαν τη φήμη ανθρώπων μυστηριωδών, γιατί δούλευαν με φωτιά και μέταλλο, πράγματα που η λαϊκή φαντασία συνδέει με μαγεία και μεταστοιχείωση. Κάποιες παραδόσεις και λαϊκές αφηγήσεις αναφέρουν ότι «ο χαλκουργός ξέρει να μεταμορφώνει τη γη σε ασήμι» — δηλαδή ότι κατέχει κρυφή γνώση. Την εποχή του 1940-1945, υπήρχαν «γανωματήδες» που γυρνούσαν τα χωριά, όπως και στο Στρυμονικό Σερρών, προκειμένου να γυαλίσουν τα παλιά «τσίγκινα» ή χάλκινα σκεύη των νοικοκυριών, έναντι φυσικά αμοιβής!
        
          δ. Το «χαλκούν», ο «χαλκάς» στις παροιμίες του λαού.
              (1) «Χαλκούν φωνή» = δυνατή, καθαρή φωνή (όπως ο ήχος του χαλκού).
              (2) «Του ’βαλε χαλκά» = τον έδεσε, τον υπέταξε, τον υποδούλωσε μεταφορική χρήση με ρίζα στη δουλειά των χαλκάδων.
 
6.    Λαϊκοί μύθοι ή παραμύθια όπου εμφανίζεται χαλκουργός ή αντικείμενο από χαλκό (π.χ. ο χαλκός της νύμφης, ο χαλκός του Ήφαιστου κ.ά.).
 
          α. Ο Ήφαιστος και οι Χάλκινοι Δούλοι του (Αθήνα – Λήμνος)
              Ο θεός Ήφαιστος, προστάτης των χαλκουργών, λέγεται πως κατασκεύασε στο εργαστήρι του κάτω από τη Λήμνο χάλκινους δούλους, μηχανικά τερατόμορφα όντα, που υπάκουαν στις εντολές του. Ήταν όρθιοι, φτιαγμένοι από καθαρό χαλκό, κι εκτελούσαν τις δευτερεύουσες δουλειές του σιδηρουργείου. Ο μύθος αυτός θεωρείται και η πρώτη αναφορά σε «ανδροειδή» στη μυθολογία, και δείχνει πώς ο τεχνίτης του χαλκού είχε κάτι θεϊκό και απρόσιτο.
         β. Ο Τάλως, ο Χάλκινος Φύλακας της Κρήτης
             Ο Τάλως ήταν ένας γιγάντιος δαιδαλώδης γίγαντας άνδρας από χαλκό, που έφτιαξε ο Ήφαιστος (σε άλλες σχετικές αναφορές  ο Δαίδαλος) για να φυλάει την Κρήτη. Περιπολούσε γύρω από το νησί τρεις φορές τη μέρα και πετούσε πύρινες πέτρες σε όποιο πλοίο πλησίαζε.
Είχε στις φλέβες του λιωμένο κασσίτερο αντί για αίμα, και πέθανε όταν η Μήδεια, κόρη του βασιλιά της Κολχίδας Αιήτη, του έβγαλε το χάλκινο καρφί που τον κρατούσε ζωντανό.
Ο Τάλως είναι ο πιο διάσημος «χάλκινος άνθρωπος» της ελληνικής παράδοσης.
        γ. Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι (Κρήτη – Φρυγία)
            Οι Ιδαίοι Δάκτυλοι ήταν μυστηριώδεις σιδηρουργοί και χαλκουργοί που ζούσαν στο όρος Ίδη. Πίστευαν ότι αυτοί ανακάλυψαν τη φωτιά, την τήξη των μετάλλων, και τη μαγεία της μεταλλουργίας. Στην παράδοση θεωρούνται ημίθεοι-μάγοι: με τη φωτιά τους έφτιαχναν όπλα αλλά και ξόρκια. Η τέχνη τους θεωρούνταν τόσο αρχαία, που συχνά τους συνδέουν με τις ρίζες του ελληνικού πολιτισμού.
      δ. Ο λαϊκός μύθος του “Χαλκουργού της τύχης” (Ήπειρος, προφορική παράδοση)
          Σε παραδόσεις, λαϊκές αφηγήσεις  της Ηπείρου (καταγεγραμμένες κατά τον 19ο αιώνα) αναφέρεται ο «χαλκουργός της τύχης», ένας τεχνίτης που μπορούσε να φτιάξει χάλκινο δαχτυλίδι που έφερνε τύχη σε όποιον το φορούσε. Αν όμως ο κάτοχος του δακτυλιδιού γινόταν άπληστος, το δαχτυλίδι σκουριάζε και έκαιγε το δέρμα του. (σύμβολο ότι ο χαλκός «μισεί» την απληστία. Ο μύθος αυτός θεωρείται υπόλειμμα αρχαίας ηθικής διδαχής, που πέρασε στη χριστιανική λαϊκή παράδοση.
       ε. Τα “χαλκωμένα” αντικείμενα στη μαγεία και στη λαογραφία
           Στην ύπαιθρο, ιδίως σε ορισμένες περιοχές στη Θράκη και τη Μακεδονία, υπήρχε πίστη ότι χαλκωμένο αντικείμενο (π.χ. δοχείο, σταυρός, κρίκος) δεν πιάνει το κακό. Ο τεχνίτης που το «χάλκωνε» έπρεπε να λέει ευχές ή ψαλμούς, προκειμένου να ενισχυθεί αυτή η πεποίθηση.
 
7.    Εμπνευσμένος μύθος από τις παραδόσεις και τις λαϊκές αφηγήσεις!
 
            Ο Τελευταίος Χαλκουργός της Ελλάδας
 
           Παλιά, στα χρόνια που οι άνθρωποι μιλούσαν με τα αγέρωχα βουνά και τα ορμητικά ποτάμια είχαν φωνή, ζούσε σ’ ένα μικρό χωριό της Μακεδονίας, κοντά στο όρος Σιβρί,  ένας γέροντας χαλκουργός, ο κυρ-Αντώνης. Το εργαστήρι του ήταν στην περιοχή του Πέγκου, μια απρόσιτη περιοχή σε πολλούς,  γεμάτη από βελανιδιές, οξιές και πεύκα. Σιμά, ένας ξεροπόταμος, λίμναζε τα νερά του. Το σφυρί του είχε ήχο που θύμιζε καμπάνα, και κάθε φορά που χτυπούσε το μέταλλο, έμοιαζε να τραγουδάει μαζί του ολόκληρο το χωριό. Ο κόσμος έλεγε πως το χέρι του δεν ήταν απλό, ήταν θεϊκό καθώς το ’χε ευλογήσει ο θεός Ήφαιστος, όταν επισκέφτηκε την περιοχή της Μακεδονίας. Μπορούσε να φτιάξει χαλκό που δεν μαύριζε ποτέ, κρίκο που δεν λύγιζε και φλόγα που δε σβηνόταν απ’ τον δυνατό άνεμο.
Όμως ο γέρος δεν περηφανευόταν· έλεγε μονάχα:
«Ο χαλκός είναι σαν τον άνθρωπο, αν δεν τον ζεστάνεις με απέραντη αμόλυντη αγάπη, δεν πλάθεται.»
Μια μέρα ήρθε στο χωριό ένας όμορφος νέος ξένος, ντυμένος στα μαύρα.
Ζήτησε από τον κυρ-Αντώνη να του φτιάξει ένα χάλκινο δαχτυλίδι που να φέρνει τύχη.
Ο γέρος του απάντησε: «Η τύχη δεν σφυρηλατείται, παιδί μου, χαρίζεται μονάχα σ’ όσους έχουν καθαρή καρδιά.»
Μα ο νέος επέμενε.
Έβαλε το χέρι του στη τσέπη και  του ’δωσε μια χούφτα χρυσά νομίσματα . Ύστερα έφυγε, αφήνοντάς τον κυρ- Αντώνη σκεφτικό.
 
      Ο κυρ-Αντώνης ξενύχτησε μπροστά στη άσβεστη φωτιά. Έλιωσε τον χαλκό, ψιθύρισε ευχές, κι έπλασε ένα δαχτυλίδι που λαμποκοπούσε σαν ανατολή. Μα την ώρα που το βύθισε στο νερό να κρυώσει, άκουσε μέσα από τον ατμό μια φωνή να λέει:
«Ό,τι φτιάχνεις με απληστία, θα καεί με φωτιά.»
          Την άλλη μέρα ο νέος φόρεσε το δαχτυλίδι και χάθηκε. Καιρό μετά έμαθαν πως είχε γίνει πλούσιος, άπληστος και άπονος, ώσπου μια νύχτα βρέθηκε νεκρός, κι ο χαλκός είχε καεί πάνω στο δάχτυλό του.
           Ο γέρος χαλκουργός τότε κατάλαβε πως το μέταλλο είχε ψυχή, και πως ο θεός Ήφαιστος τού ’χε δώσει δώρο αλλά και ευθύνη μαζί.
Έσβησε τη φωτιά στο καμίνι του, έθαψε το σφυρί του κάτω από το ψηλότερο κυπαρίσσι και είπε: «Η τέχνη του χαλκού πρέπει να ξεκουραστεί ώσπου να ξαναβρεθεί χέρι τίμιο να την κρατήσει.»
 
           Κι από τότε, λένε, όταν φυσάει ο άνεμος πάνω από τα παλιό εργαστήρι του Κυρ - Αντώνη, ακούγεται αχνά ένα ρυθμικό «τάκ-τάκ» σαν από σφυρί που δε λέει να σιωπήσει.
Λένε πως είναι ο κυρ-Αντώνης που δουλεύει ακόμα, κάπου ανάμεσα στους καπνούς και στα όνειρα, φτιάχνοντας τον επόμενο χαλκό της καρδιάς.

Εκκλησία Αγίου Αντωνίου Στρυμονικού Σερρών (Φωτογραφίες)

 

Δημοτικό Σχολείο Στρυμονικού ... γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας

 

Το έτος 1930 το ιδρύθηκε Δημοτικό Σχολείο. Χρηματοδότης ήταν ο κ.Δούντας. Κατά μια πληροφορία, ο Κυριος Μιχαήλ Δούντας κατ΄εντολή 25-30 οικογενειών που είχαν έρθει από το χωριό Κωστή της Ανατολικής Ρωμυλίας, μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών,  είχε παραλάβει τις αποζημιώσεις τους από τις περιουσίες που άφησαν με την μετακίνηση των πληθυσμών και με εκείνα τα χρήματα χρηματοδοτήθηκε το έργο.

 

Ζευγάρια μια περασμένης εποχής του Στρυμονικού από τον φακό του Πέτρου Μήτκα

 μικρή εισαγωγή του Δημητρίου Γκόγκα 

    Παραθέτοντας τις παρακάτω φωτογραφίες του Κυρίου Πέτρου Μήτκα, δηλώνουμε ευθέως ότι δεν έχουμε καμιά απολύτως κερδοσκοπική διάθεση. Η ανάρτηση αυτών των εξαιρετικών φωτογραφιών του θαυμαστού κόσμου του φωτογράφου από το Στρυμονικού Σερρών, ήταν μια ανάγκη, μια αίσθηση δική μου που έπρεπε να ικανοποιηθεί, γιατί μέσα από αυτές τις φωτογραφίες αναγεννιούνται μνήμες και εικόνες περασμένων ετών του Στρυμονικού. Πιστεύουμε ότι ο Κύριος Πέτρος Μήτκας δεν θα έχει αντίρηση για την ανάρτηση αυτή. Το υπέροχο έργο του, μπορείτε να το θαυμάσετε στην Ιστοσελίδα: http://petrosmitkas.com/cv.html

η έκταση της Δημοτικής Ενότητας του Στρυμονικού Σερρών

 

156.850 στρέμματα είναι η έκταση της Δημοτικής Ενότητας του Στρυμονικού Σερρών

Χάρτης των Δημοτικών ενοτήτων (και πρώην δήμων) από τις οποίες αποτελείται ο νέος Διευρυμένος Δήμος Ηρακλείας Σερρών

██ Ηρακλείας (κόκκινο χρώμα)
██ Σκοτούσσας (μπλε χρώμα)
██ Στρυμωνικού   (πράσινο χρώμα)

• Δ.Δ.Ηράκλειας: 195.216 έκταση στρεμμάτων
• Δ.Δ Στρυμονικού:156.850 έκταση στρεμμάτων
• Δ.Δ Σκοτούσσας: 76.224 έκταση στρεμμάτων

 

Σλαβικές Λέξεις στο λεξιλόγιο των κατοίκων του Στρυμονικού Σερρών

γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας

Πριν από ένα χρόνο περίπου είχα αποφασίσει να συλέξω τις λέξεις που έχουν αρχίσει να μην χρησιμοποιούνται συχνά στην καθημερινότητα των κατοίκων του Στρυμονικού Σερρών, να έχει δηλαδή αρχίσει η αποθήκευσή τους στο χρονοντούλαπο της γλώσσας, όπου μια περιδιάβαση στο διαδίκτυο για τις σλαβικές λέξεις που υπάρχουν στην ελληνική γλώσσα που έδωσε το ερέθισμα να περι-συνελέξω τις σλαβικές λέξεις που κατά καιρούς έχω ακούσει να ομιλούνται από τους συμπολίτες μου, στην περιοχή της Δημοτικής Ενότητας του Στρυμονικού Σερρών. (Στρυμονικό, Καλόκαστρο, Χείμαρρος, Τριάδα, Ζευγολατιό, Κεφαλοχώρι, Βαρικό)  Παρ΄ όλο που απουσιάζω πολλά χρόνια από το χωριό μου η ανάγνωση αυτών των λέξεων μου έφερε στο νου καθημερικές εικόνες όπου τα οικεία πρόσωπα χρησιμοποιούσαν αυτές τις λέξεις ως μέρος της ελληνικής δημοτικής γλώσσας.
Στην καταγραφή αυτών των λέξεων σημαντικότατο ρόλο έπαιξε η εύρεση τους μέσα στο λεξικό του Γ. Μπαμπινιώτη και των ετυμολογικών πληροφοριών του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής που είχα και έχω στην διάθεσή μου , αλλά και οι πληροφορίες που έλαβα από το Ιστολόγιο του κυρίου Νίκου Σαραντάκου, αλλά και από άλλους διαδικτυακούς τόπους.

·  ασβός= από την σλαβική λέξη  jasvo= το παμφάγο θηλαστικό ζώο ασβός.

·  βάβω/μπάμπω = από  το σλαβικό babo (babushka)= γυναίκα μεγάλης ηλικίας που η εμφάνισή της χαρακτηρίζεται άσχημη.

·  βαγένι= από την σλαβική λέξη σλαβική vagan =το βαρέλι, ιδίως αυτό που προορίζεται για αποθήκευση κρασιού

·  βάλτος= από το σλαβικό  blato που σημαίνει την έκταση γης πλημμυρισμένη από γλυκό νερό με χαρακτηριστική βλάστηση από καλαμιώνες και βούρλα

·  βερβερίτσα = από την σλαβική веверица / верверица που είναι η ονομασία του σκίουρου

·  βίτσα= από την σλαβική λέξη vitsa =λεπτή και ευλύγιστη βέργα από δέντρο ή θάμνο

·  βλάχος=Από την παλαιοσλαβική λέξη vlah που σημαίνει ξένος,αλλοεθνής,μη Σέρβος αλλα λατινόφωνος

·  βολοδέρνω =είτε από τη σλαβική γλώσσα vol (βόδι) και der (γδέρνω) δηλαδή γδάρτης βοδιών που περιπλανιόταν (Τριανταφυλλίδης) είτε από την ένβση των λέξεων βῶλος και δέρνω (Μπαμπινιώτης)

·  βρικόλακας= από την βουλγαρική λέξη  vĭrkolák

·  γκλάβα= σλαβική λέξη που σημαίνει κεφάλι

·  γκορτσιά=: από την αλβανική λέξη  goritse=  ο καρπός της γκορτσιάς, το άγριο απίδι:

·  γουστερίτσα=σαύρα <προέρχεταı από το σλαβıκό Gusterica

. Βίτσα= βέργα λεπτή από ξύλο 

·  ζαβλακώνομαι = πιθανόν από το σλαβικό ζάβλα που μεταφορικά σημαίνει =ζαλίζομαι, αποχαυνώνομαι

·  ζούζουλο = από την σλαβική λέξη zuzel = κάνθαρος[ζωύφιο]

·  καρβέλι= από το σλαβικό  karvali που σημαίνει ψωμί

·  κλούβιος = από την σλαβική λέξη κλουβ (κλούβα) που σημαίνει  κοτέτσι) -ιος = μεταφορικά ο άδειος/ κενός

·  κόρα= από το Αλβανικό kore = κρούστα, φλοιός

·  κόσα =   σλαβική kosa= γεωργικό κοπτικό εργαλείο

>κοτέτσι «ορνιθώνας» (<σλαβικό kotets=φωλιά/θάλαμος, αποθήκη)

·  κοτσάνι= από την τουρκική λέξη κοτσαν (τουρκ. λ. kocan = στέλεχος ‹ ίσως από τον αμάρτυρο τύπο κοψάνιον ‹κόπτω) -ι] =ο μίσχος των λουλουδιών, των καρπών, των φυτών

·  κουνάβι= από την σλαβική λέξη kuna = κουνάβι

·  κουρνιάζω= σλαβική kurnija =αποτραβιέμαι κάπου ήσυχα (για να κοιμηθώ), απομονώνομαι (για να ησυχάσω)

·  λακκούβα=σλαβική lokŭva=βαθούλωμα σε μια επιφάνεια, μικρός λάκκος

·  λόγγος= σλαβική λέλη=loga= το σημείο ή η περιοχή του βουνού η οποία έχει πυκνή βλάστηση από θαμνώδη δέντρα όπως πουρνάρια, κουμαριές κ.α

·  λούτσα =σλαβική luža (: γερόλακκος)

·  μαγούλα=, είναι σλαβική λέξη άλλα η ετυμολογία της ανάγεται στην λατινική γλώσσα (magules-μάγουλο, μικρός λοφίσκος).

>Μουχρίτσα «ζιζάνιο των αγρωστωδών» (ίσως <σλαβικό muchur-ica)

·  μπαλαμούτι= από το  σλαβικό  balamut=κόλπο, απάτη, ψέμα, εξαπάτηση

·  μπέμπελη=  σλαβική pepeli που σημαίνει στάχτη

·  ντόμπρος= από την σλαβική dobro (καλό)= ο καλός , ο αληθινός, ο ειλικρινής.

>Η λέξη παπάρα «είδος σούπας με ψωμί, νερό και λάδι» και «κομμάτι ψωμιού που έχει βουτηχτεί σε γάλα, βραστό νερό, λάδι σαλάτας, ζωμό σούπας ή σάλτσας

·  πάπρικα= από το σλαβικό paprika = κοκκινοπίπερο

>πούφνισα = αερίστηκα 

·  ραβασάκι= από την σλαβική λέξη ravas = αρωτική επιστολή

·  ρούχο= από την σλαβική λέξη ruho = ένδυμα

·  σανός= σλαβική seno=ξεραμένα  που θερίζονται και αποθηκεύονται για ζωοτροφή

·  σβάρνα= σλαβική barna =γεωργικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για να ισιώσει το χώμα και να σπάει τους σβώλους

>Στάνη «ποιμνιοστάσιο» (<σλαβικό stan)

·  στούμπος= σλαβική λέξη stompa= κόπανος, κοντό μεταφορικά

>τσάσκα «κούπα, φλιτζάνι» (<σλαβικό casca)

·  τσαντίλα= από την σλαβική λέξη tsedilo  που είναι η ειδική σακούλα από ύφασμα με αραιή ύφανση, που χρησιμοποιείται για την αποστράγγιση του τυριού, αλλιώς τυροτσαντίλα

·  τσέλιγκας= Από το σλαβικό tselnik «γενάρχης» =Ένας κτηνοτρόφος, ιδιοκτήτης μεγάλου κοπαδιού προβάτων ή γιδιών. Ο αρχηγός του τσελιγκάτου.

·  τσίπα= από την σλαβική tsipa = πέτσα

>χλεμπονιάρης «χλομός και καχεκτικός» (<σλαβικό cleb=το ψωμί και επίθετα chleben, -bna, -bno=ο του ψωμιού)