μικρή εισαγωγή του Δημητρίου Γκόγκα
Παραθέτοντας τις παρακάτω φωτογραφίες του Κυρίου Πέτρου
Μήτκα, δηλώνουμε ευθέως ότι δεν έχουμε καμιά απολύτως κερδοσκοπική διάθεση. Η
ανάρτηση αυτών των εξαιρετικών φωτογραφιών του θαυμαστού κόσμου του
φωτογράφου από το Στρυμονικού Σερρών, ήταν μια ανάγκη, μια αίσθηση δική μου που
έπρεπε να ικανοποιηθεί, γιατί μέσα από αυτές τις φωτογραφίες αναγεννιούνται
μνήμες και εικόνες περασμένων ετών του Στρυμονικού. Πιστεύουμε ότι ο Κύριος
Πέτρος Μήτκας δεν θα έχει αντίρηση για την ανάρτηση αυτή. Το υπέροχο έργο του,
μπορείτε να το θαυμάσετε στην Ιστοσελίδα: http://petrosmitkas.com/cv.html
156.850 στρέμματα είναι η έκταση της
Δημοτικής Ενότητας του Στρυμονικού Σερρών
Χάρτης των Δημοτικών ενοτήτων (και πρώην
δήμων) από τις οποίες αποτελείται ο νέος Διευρυμένος Δήμος Ηρακλείας Σερρών
██ Ηρακλείας (κόκκινο χρώμα)
██ Σκοτούσσας (μπλε χρώμα)
██ Στρυμωνικού (πράσινο χρώμα)
γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας
Πριν
από ένα χρόνο περίπου είχα αποφασίσει να συλέξω τις λέξεις που έχουν αρχίσει να
μην χρησιμοποιούνται συχνά στην καθημερινότητα των κατοίκων του Στρυμονικού Σερρών,
να έχει δηλαδή αρχίσει η αποθήκευσή τους στο χρονοντούλαπο της γλώσσας, όπου
μια περιδιάβαση στο διαδίκτυο για τις σλαβικές λέξεις που υπάρχουν στην
ελληνική γλώσσα που έδωσε το ερέθισμα να περι-συνελέξω τις σλαβικές λέξεις που
κατά καιρούς έχω ακούσει να ομιλούνται από τους συμπολίτες μου, στην περιοχή
της Δημοτικής Ενότητας του Στρυμονικού Σερρών. (Στρυμονικό, Καλόκαστρο,
Χείμαρρος, Τριάδα, Ζευγολατιό, Κεφαλοχώρι, Βαρικό) Παρ΄
όλο που απουσιάζω πολλά χρόνια από το χωριό μου η ανάγνωση αυτών των λέξεων μου
έφερε στο νου καθημερικές εικόνες όπου τα οικεία πρόσωπα χρησιμοποιούσαν αυτές
τις λέξεις ως μέρος της ελληνικής δημοτικής γλώσσας.
Στην
καταγραφή αυτών των λέξεων σημαντικότατο ρόλο έπαιξε η εύρεση τους μέσα στο
λεξικό του Γ. Μπαμπινιώτη και των ετυμολογικών πληροφοριών
του Λεξικού της Κοινής Νεοελληνικής που είχα και έχω στην διάθεσή μου , αλλά
και οι πληροφορίες που έλαβα από το Ιστολόγιο του κυρίου Νίκου Σαραντάκου, αλλά
και από άλλους διαδικτυακούς τόπους.
· ασβός= από την σλαβική λέξη jasvo= το παμφάγο
θηλαστικό ζώο ασβός.
· βάβω/μπάμπω = από το
σλαβικό babo (babushka)=
γυναίκα μεγάλης ηλικίας που η εμφάνισή της χαρακτηρίζεται άσχημη.
· βαγένι= από την σλαβική λέξη σλαβική vagan =το
βαρέλι, ιδίως αυτό που προορίζεται για αποθήκευση κρασιού
· βάλτος= από το σλαβικό blato που σημαίνει την έκταση γης πλημμυρισμένη
από γλυκό νερό με χαρακτηριστική βλάστηση από καλαμιώνες και βούρλα
· βερβερίτσα = από
την σλαβική веверица / верверица που είναι η ονομασία του σκίουρου
· βίτσα= από την σλαβική λέξη vitsa
=λεπτή και ευλύγιστη βέργα από δέντρο ή θάμνο
· βλάχος=Από την παλαιοσλαβική λέξη vlah που
σημαίνει ξένος,αλλοεθνής,μη Σέρβος αλλα λατινόφωνος
· βολοδέρνω =είτε
από τη σλαβική γλώσσα vol (βόδι) και der
(γδέρνω) δηλαδή γδάρτης βοδιών που περιπλανιόταν (Τριανταφυλλίδης) είτε από την
ένβση των λέξεων βῶλος και δέρνω (Μπαμπινιώτης)
· βρικόλακας= από την βουλγαρική
λέξη vĭrkolák
· γκλάβα= σλαβική λέξη που σημαίνει κεφάλι
· γκορτσιά=: από την αλβανική λέξη goritse= ο
καρπός της γκορτσιάς, το άγριο απίδι:
· γουστερίτσα=σαύρα <προέρχεταı από το σλαβıκό Gusterica
. Βίτσα= βέργα λεπτή από ξύλο
· ζαβλακώνομαι =
πιθανόν από το σλαβικό ζάβλα που μεταφορικά σημαίνει =ζαλίζομαι, αποχαυνώνομαι
· ζούζουλο = από
την σλαβική λέξη zuzel = κάνθαρος[ζωύφιο]
· καρβέλι= από το σλαβικό karvali που σημαίνει ψωμί
· κλούβιος = από
την σλαβική λέξη κλουβ (κλούβα) που
σημαίνει κοτέτσι) -ιος = μεταφορικά ο άδειος/ κενός
· κόρα= από το Αλβανικό kore =
κρούστα, φλοιός
· κόσα = σλαβική kosa=
γεωργικό κοπτικό εργαλείο
>κοτέτσι «ορνιθώνας» (<σλαβικό kotets=φωλιά/θάλαμος, αποθήκη)
· κοτσάνι= από την τουρκική λέξη κοτσαν (τουρκ. λ. kocan =
στέλεχος ‹ ίσως από τον αμάρτυρο τύπο κοψάνιον ‹κόπτω) -ι] =ο μίσχος των
λουλουδιών, των καρπών, των φυτών
· κουνάβι= από την σλαβική λέξη kuna =
κουνάβι
· κουρνιάζω= σλαβική kurnija =αποτραβιέμαι κάπου ήσυχα (για να κοιμηθώ), απομονώνομαι
(για να ησυχάσω)
· λακκούβα=σλαβική lokŭva=βαθούλωμα
σε μια επιφάνεια, μικρός λάκκος
· λόγγος= σλαβική λέλη=loga= το
σημείο ή η περιοχή του βουνού η οποία έχει πυκνή βλάστηση από θαμνώδη δέντρα
όπως πουρνάρια, κουμαριές κ.α
· λούτσα =σλαβική luža (:
γερόλακκος)
· μαγούλα=, είναι σλαβική λέξη άλλα η ετυμολογία της
ανάγεται στην λατινική γλώσσα (magules-μάγουλο,
μικρός λοφίσκος).
>Μουχρίτσα «ζιζάνιο των αγρωστωδών» (ίσως <σλαβικό muchur-ica)
· μπαλαμούτι= από το
σλαβικό balamut=κόλπο, απάτη, ψέμα, εξαπάτηση
· μπέμπελη= σλαβική pepeli που σημαίνει στάχτη
· ντόμπρος= από την σλαβική dobro
(καλό)= ο καλός , ο αληθινός, ο ειλικρινής.
>Η λέξη παπάρα «είδος σούπας με ψωμί, νερό και λάδι» και «κομμάτι ψωμιού που έχει βουτηχτεί σε γάλα, βραστό νερό, λάδι σαλάτας, ζωμό σούπας ή σάλτσας
· πάπρικα= από το σλαβικό paprika =
κοκκινοπίπερο
>πούφνισα = αερίστηκα
· ραβασάκι= από την σλαβική λέξη ravas =
αρωτική επιστολή
· ρούχο= από την σλαβική λέξη ruho =
ένδυμα
· σανός= σλαβική seno=ξεραμένα που
θερίζονται και αποθηκεύονται για ζωοτροφή
· σβάρνα= σλαβική barna
=γεωργικό εργαλείο που χρησιμοποιείται για να ισιώσει το χώμα και να σπάει τους
σβώλους
>Στάνη «ποιμνιοστάσιο» (<σλαβικό stan)
· στούμπος= σλαβική λέξη stompa= κόπανος, κοντό μεταφορικά
>τσάσκα «κούπα, φλιτζάνι» (<σλαβικό casca)
· τσαντίλα= από την σλαβική λέξη tsedilo που είναι η ειδική σακούλα από ύφασμα με αραιή ύφανση,
που χρησιμοποιείται για την αποστράγγιση του τυριού, αλλιώς τυροτσαντίλα
· τσέλιγκας= Από το σλαβικό tselnik
«γενάρχης» =Ένας κτηνοτρόφος, ιδιοκτήτης μεγάλου κοπαδιού προβάτων ή γιδιών. Ο αρχηγός του τσελιγκάτου.
· τσίπα= από
την σλαβική tsipa = πέτσα
>χλεμπονιάρης «χλομός και καχεκτικός» (<σλαβικό cleb=το ψωμί και επίθετα chleben, -bna, -bno=ο του ψωμιού)
Το έτος 1930 το ιδρύθηκε Δημοτικό Σχολείο. Χρηματοδότης ήταν ο κ.Δούντας. Κατά μια πληροφορία, ο Κυριος Μιχαήλ Δούντας κατ΄εντολή 25...
