Η δράση Αντάρτικων Ομάδων στην περιοχή του Στρυμονικού Σερρών

 

Σ   

Στην περιοχή του Στρυμονικού Σερρών, μέρος της ευρύτερης περιοχής της Βισαλτίας, (το αναφέρω αυτό γιατί την εποχή εκείνη το Στρυμονικό ανήκε στην περιφέρεια Βισαλτίας) η ένοπλη αντίσταση κατά τη διάρκεια της Βουλγαρικής και Γερμανικής Κατοχής (1941-1944) οργανώθηκε από τις πρώτες αντάρτικες ομάδες που συγκροτήθηκαν στην κατεχόμενη Ελλάδα.

 Οι κύριες ανταρτικές ομάδες και οργανώσεις που έδρασαν στην περιοχή είναι οι παρακάτω:

--«Οδυσσέας Ανδρούτσος»: Η πρώτη και σημαντικότερη αντιστασιακή ομάδα στην περιοχή της Νιγρίτας, η οποία έδρασε στον κάμπο και στα ορεινά χωριά του Στρυμόνα. Ιδρύθηκε στα μέσα του καλοκαιριού του 1941 με πρωτοβουλία του ΚΚΕ και τη συμμετοχή εφέδρων αξιωματικών, έχοντας ως καπετάνιο τον δάσκαλο Χρήστο Μόσχο (ψευδώνυμο "Λασάνης").
--«Αθανάσιος Διάκος»: Συγκροτήθηκε την ίδια περίοδο και έδρασε στον ορεινό όγκο των Κρουσσίων (στα σύνορα Κιλκίς - Σερρών), πραγματοποιώντας σαμποτάζ (π.χ. ανατίναξη σιδηροδρομικής γραμμής Μουριών) και επιθέσεις κατά των κατοχικών δυνάμεων. Το 1942, τόσο ο «Αθανάσιος Διάκος» όσο και ο «Οδυσσέας Ανδρούτσος» ενώθηκαν και προσχώρησαν στον ΕΑΜ - ΕΛΑΣ.
--Εθνικές Αντάρτικες Ομάδες (ΕΑΟ) / ΠΑΟ): Στα μετέπειτα χρόνια της κατοχής, στην περιοχή έδρασαν και εθνικιστικές αντιστασιακές ομάδες της Πανελλήνιας Απελευθερωτικής Οργάνωσης (ΠΑΟ) και των Εθνικών Ομάδων (ΕΑΟ), με χαρακτηριστική παρουσία ανταρτών να μάχονται κατά των Βουλγάρων, όπως ο Χαράλαμπος Ευσταθιάδης από το Στρυμονικό που σκοτώθηκε σε μάχη στην Τριάδα Σερρών τον Νοέμβριο του 1944. Η παρουσία αυτών των ανταρτών, σε συνδυασμό με την τροφοδοσία τους από γύρω χωριά (όπως τα Άνω και Κάτω Κερδύλια), υπήρξε η αφορμή για αντίποινα και ολοκαυτώματα από τα κατοχικά στρατεύματα.

Το Στρυμονικό λοιπόν αποτέλεσε κομβικό σημείο κατά τη διάρκεια της τριπλής Κατοχής (Γερμανική- Βουλγαρική- Ιταλική) της Ελλάδας (1941-1944). Λόγω της γεωγραφικής του θέσης, στα όρια του ορεινού όγκου των Κρουσίων και της κοιλάδας του Στρυμόνα, βρέθηκε στο επίκεντρο της δράσης τόσο των αντιστασιακών οργανώσεων όσο και των σκληρών κατοχικών αντιποίνων.

Που εντοπίζεται η σημαντικότητα της κοινότητας του Στρυμονικού Σερρών και ποια ιστορική πραγματικότητα την χαρακτηρίζει;

--Η γέφυρα του Στρυμονικού, η γέφυρα δηλαδή του ποταμού Στρυμόνα, είχε τεράστια στρατηγική σημασία για τον έλεγχο των μετακινήσεων προς τη Νιγρίτα και τις Σέρρες. Ήδη από τις πρώτες ημέρες της βουλγαρικής διείσδυσης, η περιοχή έγινε πέρασμα κατοχικών δυνάμεων, γεγονός που ανάγκασε τις αντάρτικες ομάδες να αναπτύξουν έντονη δραστηριότητα δικτύων πληροφοριών και σαμποτάζ γύρω από το χωριό.
--Δράση των Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων (ΕΑΟ - ΠΑΟ). Στο Στρυμονικό υπήρχε ισχυρός πυρήνας ανταρτών που εντάχθηκαν στις εθνικιστικές Εθνικές Αντάρτικες Ομάδες (ΕΑΟ) και την Πανελλήνια Απελευθερωτική Οργάνωση (ΠΑΟ). Οι αντάρτες αυτοί επιχειρούσαν στα Κρούσια και στον άξονα Σερρών-Θεσσαλονίκης, δίνοντας μάχες με τα βουλγαρικά στρατεύματα κατοχής.
Πεσόντες και Εκτελεσθέντες του Στρυμονικού: Η αντιστασιακή δράση ορισμένων εκ  κατοίκων είχε και τις συνέπειες της καθώς πλήρωσε βαρύ φόρο αίματος, με χαρακτηριστικές περιπτώσεις αγωνιστών της περιοχής: 

          α. Χαράλαμπος Ευσταθιάδης (του Γεωργίου): Γεννημένος στο Στρυμονικό το 1886, αντάρτης των ΕΑΟ-ΠΑΟ. Έχασε τη ζωή του μαχόμενος εναντίον τμήματος του Βουλγαρικού Στρατού κατοχής στην Τριάδα Σερρών στις 12 Νοεμβρίου 1944.
     β.Ηλίας Θεοχαρίδης (του Αθανασίου): Αντάρτης των ΕΑΟ-ΠΑΟ από την Κουμαριά Σερρών, ο οποίος συνελήφθη από τον βουλγαρικό στρατό και εκτελέστηκε στην περιοχή του Στρυμονικού στις 18 Νοεμβρίου 1944, κατά τις τελευταίες ημέρες της κατοχικής αποχώρησης. 

Η δράση του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ

    Παράλληλα, τα γύρω υψώματα χρησιμοποιήθηκαν ως ορμητήρια και από τις δυνάμεις του ΕΛΑΣ (προερχόμενες από τη σύμπραξη των ομάδων «Οδυσσέας Ανδρούτσος» και «Αθανάσιος Διάκος»). Οι ομάδες αυτές χρησιμοποιούσαν το Στρυμονικό για τροφοδοσία και στρατολόγηση, γεγονός που προκαλούσε συχνές εκκαθαριστικές επιχειρήσεις των Βουλγάρων στην περιοχή.
Οι εκτελέσεις της 15ης Νοεμβρίου 1941: Το Στρυμονικό περιλαμβάνεται επίσημα στη Λίστα των Μαρτυρικών Χωριών της Ελλάδας. Στις 15 Νοεμβρίου (κυρίως του 1941, ως άμεσο αντίποινο για την εξέγερση της Δράμας και τις πρώτες αντάρτικες ενέργειες στην περιοχή), πραγματοποιήθηκαν ομαδικές συλλήψεις και εκτελέσεις κατοίκων για παραδειγματισμό. Πιο συγκεκριμένα εκτελέστηκαν 30 άνδρες που μόλις είχαν επιστρέψει από το πολεμικό μέτωπο.
Το κλίμα μετά τη Σφαγή των Κερδυλίων: Η τρομοκρατία στην περιοχή είχε κορυφωθεί λίγο νωρίτερα (Οκτώβριος 1941) με το διπλανό Ολοκαύτωμα στα Άνω και Κάτω Κερδύλια από τον γερμανικό στρατό. Οι κάτοικοι του Στρυμονικού έζησαν υπό το καθεστώς του διαρκούς φόβου ότι το χωριό τους θα είχε την ίδια τύχη (πλήρης πυρπόληση και αφανισμός).
Εκκαθαριστικές επιχειρήσεις στα Κρούσσια: Κατά τη διάρκεια των ετών 1942-1944, Γερμανοί και Βούλγαροι στρατιώτες πραγματοποιούσαν συχνές εφόδους στο χωριό, καίγοντας σπίτια που θεωρούνταν «γιάφκες» των ανταρτών και εκτελώντας μεμονωμένα όσους θεωρούσαν υπόπτους.

Οι Τελευταίες Ημέρες της Κατοχής (Νοέμβριος 1944)
 
Ακόμα και κατά την αποχώρησή τους, οι κατοχικές δυνάμεις συνέχισαν τα αντίποινα. Όπως αναφέρθηκε, στα μέσα Νοεμβρίου του 1944 (ενώ η υπόλοιπη Ελλάδα απελευθερωνόταν), βουλγαρικά τμήματα που οπισθοχωρούσαν συγκρούστηκαν με αντάρτες στην περιοχή και προχώρησαν σε συλλήψεις και εκτελέσεις αγωνιστών (όπως του Ηλία Θεοχαρίδη) μέσα ή κοντά στο Στρυμονικό.
 
Βιβλιογραφία
Ø  Βικιπαίδεια
Ø  Μνήμες από την κατοχή στην Ελλάδα : https://www.occupation-memories.org/downloads/alfa-el.pdf
Ø  ΟΙ Σερραίοι και οι Σέρρες: https://emeiserron.gr/wp-content/uploads/2024/01/03.-%CE%A3%CE%95%CE%A1%CE%A1%CE%95%CE%A3-1912-1918-%CF%84%CF%81%CE%AF%CF%84%CE%BF%CF%82-%CF%84%CF%8C%CE%BC%CE%BF%CF%82.pdf
Ø  Οι Σέρρες και η περιοχή τους: https://www.serres.gr/synedrio100/wp-content/uploads/2012/09/nikos-karagiannakidis-christos-kalintzoglou1.pdf
Ø  Θέματα στρατιωτικής Ιστορίας: https://stratistoria.wordpress.com/2015/06/06/1944-ethiki-antistasi-dead/

Επισήμανση: Η φωτογραφία είναι από τη σελίδα: https://www.e-prologos.gr/%CF%84%CE%B1-%CF%87%CF%89%CF%81%CE%B9%CE%AC-%CF%80%CE%BF%CF%85-%CE%AD%CE%BA%CE%B1%CF%88%CE%B1%CE%BD-%CE%BF%CE%B9-%CE%B3%CE%B5%CF%81%CE%BC%CE%B1%CE%BD%CE%BF%CE%AF-%CE%BC%CE%B5-%CF%84%CE%BF%CF%85%CF%82/

Το Στρυμονικό Σερρών αναφέρεται

 

στη λίστα των μαρτυρικών χωριών της Ελλάδας που έγιναν ομαδικές εκτελέσεις και σφαγές από τους Γερμανούς (Ναζί) και την λεγόμενη Βέρμαχτ της Ελλάδας. Στις 15 Νοεμβρίου του 1941, ο Γερμανικός Στρατός εκτελεί 30 στρατιώτες με περίστροφο, που είχαν επιστρέψει μόλις από το πολεμικό μέτωπο. 

Πιο μπροστά, στις 20 Οκτ 1941, οι Γερμανοί απαγχονίζουν στο Καλόκαστρο 12 πολίτες. Οι απαγχονισμένοι έμειναν κρεμασμένοι απί τρεις ημέρες 

Διαβάστε όλο το άρθρο: http://www.mixanitouxronou.gr/lista-me-ola-ta-choria-opoy-eginan-omadikes-ekteleseis-kai-olokaytomata-stin-katochi-to-atimorito-egklima-tis-vermacht-stin-ellada/

επισήμανση: η φωτογραφία ειναι από την σελίδα: https://www.ertnews.gr/eidiseis/politismos/germaniki-katoxi-kai-antistasi-diimero-ekdiloseon-stis-17-kai-18-aygoustou-stin-kriti/

Τα παιχνίδια που παίζαμε μικροί τις περασμένες δεκαετίες στο Στρυμονικό Σερρών

 
γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

Τα παιχνίδια που παίζαμε μικροί τις περασμένες δεκαετίες στις γειτονιές, στις αλάνες και κυρίως στο ανοικτό τότε γήπεδο του Στρυμονικού. Σε άλλες αναρτήσεις θα αναφερθούμε και θα γράψουμε πως παιζότανε το κάθε παιχνίδι.

Ας τα θυμηθούμε επιγραμματικά:

1.       Σχοινάκι και Λάστιχο
2.       Κρυφτό, Κυνηγητό και γλυτωμό.
3.       Μήλα
4.       Τυφλόμυγα Σβούρα
5.       Βόλοι (Σβώλοι)
6.       Κουτσό
7.       Αεροπλανάκια χαρτί
8.       Τζαμί (τζαμιά)
9.       Το λουρί της μάννας
10.   Τσιλίκι
11.   Μακριά γαϊδούρα
12.   Δέκατα
13.   Αμπάριζα
14.   Αγαλματάκια
15.   Κλέφτες και αστυνόμοι
16.   Κυνηγητό
17.   Μέλισσα
18.   Η μκρή Ελένη
19.   Μπίζ ή τζίζ
20.   Πατητό
21.   Τρέξιμο με αυτοσχέδια τενεκεδένια «παπούτσια»
22.   Γύρω- γύρω όλοι
23.   Κόκκαλο – Ξεκόκκαλο
24.   Χαλασμένο τηλέφωνο
25.   Δεν περνάς κυρά Μαρία
26.   Αλάτι χονδρό-Αλάτι ψιλό
27.   Μπουκάλα!
28.   Στεφάνια
29.   Σχέδια με σχοινί ή κλωστή στα χέρια
30.   Κορώνα ή γράμματα
31.   Τριάρα
32.   Δεκαεξάρα

      33. Κότσι

Γνωστές εισαγωγικές ατάκες (και όχι μόνο!) των παιχνιδιών:

1.       «Πέντε, δέκα, δεκαπέντε…»
2.       «Φτου ξελευθερία για όλους»
3.       Α μπε μπα μπλομ του κίθε μπλομ α μπε μπα μπλομ του κίθε μπλομ μπλιμ μπλομ. Πού θα πας εκεί; Στη Βόρεια Αμερική να βρεις και τον ελέφαντα που παίζει μουσική μ’ενα κόκκινο βρακί.
4.       «Άκατα μάκατα σούκουτου μπε, άμπε φάμπε ντόμινέ, άκατα μάκατα σούκουτου μπε άμπε φάμπε βγε»
5.       “Παίρνω αμπάριζα και βγαίνω και κανένα δεν το λέω!”
6.       «Αγαλματάκια ακούνητα…».
7.       «Περνά – περνά η μέλισσα με τα μελισσόπουλα και με τα κλωσσόπουλα.»
8.       Ανέβηκα σ΄ένα βουνό και είδα ένα γουρούνι το κοίταξα καλά καλά και σου ‘μοιαζε στη μούρη Γω γω γω Σι-σι-σι το γουρούνι είσαι συ.
9.       «Η μικρή Ελένη κάθεται και κλαίει γιατί δεν την παίζουν οι φιλενάδες της. Σήκω επάνω, κλείσε τα ματάκια σου και πιάσε όποιον θες».
10.   «Γύρω-γύρω όλοι-Στη μέση ο Μανόλης-Χέρια, πόδια στη γραμμή-Όλοι κάθονται στη γη!».
11.   «Δεν περνάς κυρά Μαρία, δεν περνάς, περνάς!»
12.   «Αλάτι ψιλό, αλάτι χονδρό, έχασα τη μάνα μου και πάω να τη βρω παπούτσια δεν μου πήρε να πάω στο χορό».
13.   Ένα δύο τρία πήγα στην κυρία μου ‘δωσε ένα μήλο μήλο δαγκωμένο το ‘δωσα στην κόρη έκανε αγόρι το ‘βγαλε Θανάση σκούπα και φαράσι.
14.   Ο Καρακατσάνης μπήκε στο τηγάνι κι έσπασε τ’ αυγά. Γιατί Καρακατσάνη, μπήκες στο τηγάνι κι έσπασες τ’ αυγά; Φάε τώρα κι από μένα μία καρπαζιά.
15.   Τρεις εφτά είκοσι μία κι ο παπάς τριάντα μία βάζω στοίχημα δεκάξι κι όποιος βγει θα τα φυλάξει.

      16.  «Σανταλίνα, Μανταλίνα και στον κώλο μια σωλήνα, πόσα είναι αυτά;»
17.   Ενι- μένι ντουντουμένι, τρια ρομ, καζακόμ, πιφ τα λεβάντα πιφ (κι όποιος κατάλαβε, κατάλαβε) 

Επισήμανση: η φωτογραφία είναι από την ιστοσελίδα:https://blogs.sch.gr/mtsaousid/2023/06/24/palaiotera-paidika-paichnidia/

Η βόλτα στην πλατεία του χωριού τις δεκαετίες του '80-90!

γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας

       

Η βόλτα στην πλατεία του Στρυμονικού τις δεκαετίες του 80-90 ήταν μια ξεχωριστή εμπειρία για μικρούς και μεγάλους και αποτελούσε μέρος της ζωής τους.  Κάθε απόγευμα, κυρίως του Σαββάτου και της  Κυριακής οι κάτοικοι (μικροί, μεγάλοι, γέροι και νέοι) συγκεντρώνονταν εκεί για να συζητήσουν, να γελάσουν και να περάσουν όμορφες στιγμές μαζί. Η βόλτα των μεγάλων, συνήθως μπροστά οι γυναίκες και πίσω οι άνδρες, ήταν ένα διαρκές πήγαινε- έλα μιας απόστασης 150 μέτρων, όσο δηλαδή ήταν το μήκος της πλατείας. Η βόλτα πραγματοποιούνταν στην μία πλευρά της πλατείας ενώ στην άλλη συνήθως ήταν παρκαρισμένα  τα οχήματα, όσοι δηλαδή είχανε. Εκτός από τις διαρκείς ομιλίες, συζητήσεις, η πλατεία θύμιζε μελίσσι και ένα ανθρώπινο βουητό απλωνόταν σε όλη την έκταση της πλατείας. Ξεχώριζε ο ήχος από το πασατέμπο. (μαύρα και άσπρα σπόρια σε σακουλάκι). Στα παγκάκια κάθονταν οι επιτηρητές της βόλτας, οι κουτσομπόλες του χωριού και δεν έφηναν να πέσει χάμω, ούτε μια κίνηση χωρίς να την σχολιάσουν!Τα παιδιά έπαιζαν ανέμελα κυνηγητό και κρυφτό, ανάμεσα στους μεγάλους. 

    Εκεί γνωρίζονταν και οι νέοι, εκεί φλέρταραν και εκεί  γεννήθηκαν  μεγάλοι έρωτες. Κάποιοι, όσοι είχανε στη τσέπη τους κάποιες δραχμούλες  κάθονταν στα καφενεία και απολάμβαναν απλούς λιτούς μεζέδες, κεφτεδάκια, σουβλάκια, λίγη ντομάτα, κομμένο αγγουράκι, σαρδέλα, ελιές και ίσως κάποια μπριζόλα. Λατρεύαμε  ως παιδιά το σουβλάκι με την φρυγανισμένη φέτα, καρφωμένη στην κορυφή και την πορτοκαλάδα ή λεμονάδα με το καλαμάκι, μέσα. 

   Η πλατεία ήταν και είναι το κέντρο της κοινωνικής ζωής του χωριού, ένας χώρος γεμάτος ζεστασιά, ζωντάνια και ανθρώπινη επαφή. Κάποια χρονική περίοδο, αυτού του είδους η διασκέδαση άρχισε να φθίνει, μέχρι που εξέλειψε εντελώς. Πρόσφατα διάβασα σε ένα χώρο κοινωνικής δικτύωσης ότι έγινε προσπάθεια αναβίωσης της «βόλτας» από τους νέους ανθρώπους. Υπήρχε ανταπόκριση αλλά αυτή η διασκέδαση δεν καλύπτει πλέον στις απαιτήσεις της σύγχρονης ζωής.

Κοινωνικές – πολιτικές διαφορές και άλλες καταστάσεις στο Στρυμονικό μετά την άφιξη των προσφύγων

 γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

   

Ύστερα από την «λήψη» μιας πληροφορίας ότι μετά τον Εμφύλιο πόλεμο, κάτοικος του Στρυμονικού με προσφυγική καταγωγή, υπέβαλλε αίτημα (δεν υπάρχει γραπτή μαρτυρία) προς αρμοδίους για την απομάκρυνση από την Κοινότητα του Στρυμονικού των ντόπιων κατοίκων, αμφισβητώντας την «ελληνικότητά» τους, άρχισα να ψάχνω στο διαδίκτυο, με αναφορές σε έγκυρες πηγές (ιστοσελίδες- διαδικτυακά βιβλία, αποσπάσματα συγγραμμάτων κ.α) προκειμένου να βρω κάτι που θα στήριζε αυτή την πληροφορία ή θα αποδείκνυε ότι η μαρτυρία αυτή αποτελεί ένα ψεύδος.

Ας δούμε, ας διαβάσουμε λοιπόν τα αποτελέσματα αυτής της μικρής «έρευνας»

       Στις Σέρρες, όπως και σε άλλες περιοχές της Μακεδονίας, οι εντάσεις μεταξύ των ελληνικών πληθυσμών (ιδιαίτερα των προσφύγων) και των ντόπιων σλαβόφωνων οικογενειών κορυφώθηκαν κυρίως κατά την περίοδο της Κατοχής και του Εμφυλίου Πολέμου (1941-1949). Η διαμάχη δεν είχε μόνο πολιτικό χαρακτήρα, αλλά πυροδοτήθηκε από:

·       Ιδεολογικές συγκρούσεις: Κατά τον Εμφύλιο, πολλοί σλαβόφωνοι συντάχθηκαν με το ΚΚΕ και σχηματισμούς που υποστηρίζονταν από γειτονικά κομμουνιστικά καθεστώτα. Οι πρόσφυγες, έχοντας βιώσει τον ξεριζωμό και συχνά προσκείμενοι στις κυβερνητικές δυνάμεις, τους θεωρούσαν απειλή για την εθνική ακεραιότητα.

·       Κτηματικές διαφορές: Οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν σε αγροτικές εκτάσεις που για χρόνια χρησιμοποιούσαν οι ντόπιοι, οδηγώντας σε έριδες για τα ανταλλάξιμα κτήματα και την κατανομή της γης.

Ιστορικά, ανάλογες αντιπαραθέσεις αναλύονται σε βάθος στη μελέτη του Ραϋμόνδου Αλβανού, «Σλαβόφωνοι και Πρόσφυγες: Κράτος και Πολιτικές ταυτότητες στη Μακεδονία του Μεσοπολέμου» και σε επιστημονικά άρθρα που αφορούν τις οικονομικές και πολιτικές συνιστώσες της διαμάχης στη Μακεδονία.

Στην κοινότητά μας λοιπόν, το Στρυμονικό Σερρών (το παλιό Όρλιακο, μια και μιλάμε για την εποχή των προσφύγων), οι εντάσεις μεταξύ των ντόπιων (γηγενών) και των προσφύγων ακολούθησαν το γενικότερο μοτίβο της Κεντρικής Μακεδονίας, αλλά απέκτησαν ιδιαίτερα οξυμένο χαρακτήρα λόγω της δημογραφικής πίεσης και της διανομής των κτημάτων, αλλά και της χέρσας γης. Αν και το Στρυμονικό ήταν ένα ιστορικό, μεγάλο χωριό με έντονο ντόπιο στοιχείο, η άφιξη Μικρασιατών και Θρακών προσφύγων τη δεκαετία του 1920 ανέτρεψε τις ισορροπίες, οδηγώντας σε μεταπολεμικές πολιτικές και κοινωνικές αντιπαραθέσεις:

Τι λοιπόν παρατήρησα; Αρχικά τη ρίζα της διαμάχης: Η γη και ο Μεσοπόλεμος. Η πίεση για τα κτήματα: Οι πρόσφυγες εγκαταστάθηκαν στην περιφέρεια του χωριού και διεκδίκησαν καλλιεργήσιμες εκτάσεις. Οι ντόπιοι, πολλοί από τους οποίους ήταν σλαβόφωνοι ή δίγλωσσοι, ένιωσαν ότι απειλούνται οι περιουσίες τους και τα βοσκοτόπια αλλά και περιοχές χέρσες, που χρησιμοποιούσαν για χρόνια. Ακολούθως ο πολιτικός διαχωρισμός: Ήδη από τον Μεσοπόλεμο, οι πρόσφυγες ταυτίστηκαν με τον Βενιζελισμό, ενώ οι ντόπιοι στράφηκαν μαζικά προς την αντιβενιζελική παράταξη ή, αργότερα, προς την αριστερά, ως μέσο άμυνας απέναντι στην κρατική εύνοια που απολάμβαναν οι έποικοι.

Σημαντικό στοιχείο της διαμάχης ήταν: Η Κατοχή και η «Εθνική» vs «Αριστερή» Ταυτότητα.  Κατά τη διάρκεια της Κατοχής (1941-1944), η περιοχή βρέθηκε υπό γερμανική διοίκηση (σε αντίθεση με την Ανατολική Μακεδονία που ήταν υπό βουλγαρική), αλλά οι εσωτερικές έριδες παρέμεναν ζωντανές. Οι πρόσφυγες οργανώθηκαν κυρίως σε εθνικιστικά σώματα (όπως οι οργανώσεις του Αντών Τσαούς ή τοπικές ομάδες ασφαλείας) για να προστατευτούν. Πολλοί ντόπιοι, λόγω της περιθωριοποίησης που ένιωθαν από το κράτος, εντάχθηκαν στο ΕΑΜ-ΕΛΑΣ, μετατρέποντας την παλιά κτηματική διαφορά σε ένοπλη ιδεολογική σύγκρουση.

Αντίποινα και Λευκή Τρομοκρατία: Αμέσως μετά την απελευθέρωση και κατά τη διάρκεια του Εμφυλίου, το Στρυμονικό έζησε τη βία των κρατικών και παρακρατικών δεξιών ομάδων (που στελεχώνονταν κυρίως από πρόσφυγες). Οι ντόπιοι που είχαν αριστερά φρονήματα ή σλαβική γλωσσική εγγύτητα στοχοποιήθηκαν ως «αντεθνικώς δρώντες» ή υποστηρικτές των ανταρτών του ΔΣΕ. Η κοινωνική απομόνωση: Στη μεταπολεμική περίοδο, η διαμάχη δεν εκδηλωνόταν πλέον με ανοιχτές μάχες, αλλά με βαθύ κοινωνικό διχασμό. Οι γάμοι μεταξύ προσφύγων και ντόπιων στο χωριό ήταν σπάνιοι για δεκαετίες, ενώ η καχυποψία για το ποιος βοήθησε ποιον κατά τη διάρκεια της δεκαετίας του '40 παρέμεινε ζωντανή στις μνήμες των παλαιότερων οικογενειών.

Σήμερα φυσικά , αυτές οι αντιθέσεις έχουν ξεπεραστεί πλήρως μέσω της επιμειξίας των πληθυσμών και της κοινής τοπικής ταυτότητας. Οι κάτοικοι του Στρυμονικού ζούνε πλέον απολύτως αρμονικά συνθέτοντας μια ειρηνική και προοδευτική κοινωνία.

Ας φιλοσοφήσουμε λίγο γύρω από την πληροφορία ότι κάποιος, κάποτε, αιτήθηκε την απομάκρυνση του ντόπιου πληθυσμού από το Στρυμονικό Σερρών.

    Στη Μακεδονία των δεκαετιών 1940–1960 υπήρχε πράγματι έντονη καχυποψία γύρω από τους σλαβόφωνους πληθυσμούς. Μετά τον Εμφύλιο Πόλεμο (1946–1949), το ελληνικό κράτος παρακολουθούσε στενά όσους θεωρούνταν ότι είχαν βουλγαρική ή γιουγκοσλαβική εθνική συνείδηση, ενώ σε ορισμένες περιπτώσεις υπήρξαν διώξεις, αφαιρέσεις ιθαγένειας σε άτομα που είχαν φύγει από τη χώρα και αποκλεισμοί από δημόσιες θέσεις. Οι τοπικές κοινωνίες συχνά ήταν διχασμένες πάνω σε αυτά τα ζητήματα.

Εάν υπήρχε κάποιος ή κάποια μέσα σε αυτό το κλίμα αμφισβήτησης που αιτήθηκε το παραπάνω τότε ;

ü  υπέβαλε κάποια αναφορά ή καταγγελία προς τις αρχές,

ü  αμφισβήτησε την «εθνική συνείδηση» συγκεκριμένων κατοίκων,

ü  ή τέλος, θα ζήτησε έρευνα για την καταγωγή ή τα φρονήματά τους,

Ως ιστορική παρατήρηση, οι Πόντιοι, οι θρακιώτες και οι Μικρασιάτες πρόσφυγες και οι σλαβόφωνοι κάτοικοι σε αρκετές περιοχές της Μακεδονίας είχαν κατά καιρούς πολιτικές και κοινωνικές τριβές μετά το 1922 και ιδιαίτερα μετά τον Εμφύλιο. Επομένως η ιστορία που άκουσα ή απλώς η πληροφορία, δεν είναι ασύμβατη με το ευρύτερο ιστορικό περιβάλλον. Άρα; 

 

Βιβλιογραφία:

ü  https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CE%BB%CE%B1%CE%B2%CF%8C%CF%86%CF%89%CE%BD%CE%BF%CE%B9_%CF%84%CE%B7%CF%82_%CE%B5%CE%BB%CE%BB%CE%B7%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CE%AE%CF%82_%CE%9C%CE%B1%CE%BA%CE%B5%CE%B4%CE%BF%CE%BD%CE%AF%CE%B1%CF%82

https://www.oanagnostis.gr/mia-dyskoli-symviosi-ntopioi-kai-prosfyges-sti-mesopolemiki-makedonia-toy-giorgoy-kokkinoy/

ü  https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A3%CF%84%CF%81%CF%85%CE%BC%CF%89%CE%BD%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%A3%CE%B5%CF%81%CF%81%CF%8E%CE%BD

ü  https://ikee.lib.auth.gr/record/2262/files/gri-2003-ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ ΤΩΝ ΓΕΡΜΑΝΙΚΩΝ ΑΡΧΩΝ ΣΤΗ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Η προέλευση των κατοίκων του Στρυμονικού Σερρών

 γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

 

     

Η προέλευση των κατοίκων του Στρυμονικού Σερρών ήταν και είναι ένα θέμα σύνθετο. Πολυπολιτισμικό χωριό, με την έννοια ότι κατοικείται από διαφορετικά φύλλα Ελλήνων. Η σύνθεσή του παγιώθηκε μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών του 1922-24. Για την κοινότητα του Στρυμονικού Σερρών (πρώην Όρλιακο) υπάρχουν οθωμανικές αναφορές ήδη από τον 19ο αιώνα, γεγονός που δείχνει ότι υπήρχε οργανωμένος οικισμός πριν από την άφιξη των προσφύγων. Επομένως, θεωρητικά και πρακτικά στην περιοχή ζούσανε οι λεγόμενοι «ντόπιοι» κάτοικοι, δηλαδή οι κάτοικοι που ζούσαν εκεί ήδη επί πολλές γενιές.
 
 Αν το δούμε ιστορικά, ανατρέχοντας από την Αρχαιότητα μέχρι και το 1922 που θα μας απασχολήσει ιδιαίτερα θα βρούμε τα παρακάτω στοιχεία:
 
Ø  Στην Αρχαία εποχή υπήρχαν Μακεδονικοί και θρακικοί πληθυσμοί στην κοιλάδα του Στρυμόνα.
Ø  Στην Βυζαντινή εποχή κατοικούσανε στην περιοχή κυρίως ελληνόφωνοι και εξελληνισμένοι πληθυσμοί, μαζί με σλαβικές ομάδες από τον 6ο-7ο αιώνα.
Ø  Στην Οθωμανική περίοδο ο πληθυσμός ήταν μικτός, όπως μικτός ήταν και ο πληθυσμός της Μακεδονίας (ελληνόφωνοι, σλαβόφωνοι, Βλάχοι, μουσουλμάνοι κ.ά.).
 
     Πριν το 1922: οι χριστιανοί κάτοικοι του Στρυμονικού θεωρούνταν οι ντόπιοι Μακεδόνες του χωριού. Φυσικά, αν δεχτούμε και την παράδοση, τότε θα πρέπει να επισημάνουμε ότι υπήρχαν και απόγονοι των βλάχικων (;) οικογενειών που μετακινήθηκαν από το όρος Όρλιακο των Γρεβενών στην περιοχή [αρχικά στο Κορφοβούνι (Σιβρί)]
Μετά το 1922: προστέθηκαν Θρακιώτες, Μικρασιάτες και λίγοι Πόντιοι πρόσφυγες
 
      Εδώ προκύπτει το ερώτημα: Τι εννοούμε με τον όρο «Ντόπιοι» του Στρυμονικού Σερρών; Στην περίπτωση λοιπόν του Στρυμονικού, όταν λέμε ντόπιοι εννοούμε τους κατοίκους που βρίσκονταν στο χωριό πριν από την εγκατάσταση των προσφύγων του1922-1924.
Αυτοί οι κάτοικοι ήταν συνήθως:
Ø  Ελληνόφωνοι ορθόδοξοι Μακεδόνες,
Ø  Σλαβόφωνοι ορθόδοξοι κάτοικοι με ελληνική εκκλησιαστική συνείδηση ή μικτή τοπική ταυτότητα,
Ø  σε ορισμένες περιπτώσεις και οικογένειες που είχαν εγκατασταθεί εκεί ήδη από την οθωμανική περίοδο. (όπως έχω γράψει παραπάνω)
 
Συμπερασματικά, όταν ένας κάτοικος του Όρλιακου (ονομασία πριν την ανταλλαγή πληθυσμών) μέχρι και το 1922 έλεγε ότι είναι «ντόπιος», συνήθως εννοούσε ότι:
Ø  η οικογένειά του βρισκόταν στο χωριό επί πολλές γενιές,
Ø  δεν ήταν πρόσφυγας από τη Μικρά Ασία, τον Πόντο ή τη Θράκη,
Ø  καταγόταν από την περιοχή της Μακεδονίας.
 
 
      Ωστόσο, δεν μπορούμε να πούμε με απόλυτη βεβαιότητα ότι όλες οι οικογένειες βρίσκονταν εκεί από την αρχαιότητα. Οι περισσότεροι πληθυσμοί της περιοχής είχαν ρίζες που χάνονταν στους προηγούμενους αιώνες της οθωμανικής περιόδου (17ος–19ος αιώνας), ενώ ορισμένες οικογένειες πιθανόν είχαν εγκατασταθεί ακόμη νωρίτερα. Για το ίδιο το χωριό Όρλιακο υπάρχουν όπως ανέφερα παραπάνω οθωμανικές αναφορές ήδη από τον 19ο αιώνα. Κατανοούμε ότι είναι ένα γεγονός που δεν μπορούμε να το αφήσουμε ασχολίαστο. Είναι ένα γεγονός που δείχνει ότι υπήρχε οργανωμένη κοινότητα,  πριν από την άφιξη των προσφύγων. Επομένως, οι «ντόπιοι» του 1922 δεν δημιουργήθηκαν τότε· ήταν κάτοικοι που ζούσαν εκεί ήδη επί πολλές γενιές.
 
      Άρα, στην καθημερινή χρήση της εποχής, «ντόπιοι» [ίσον] = παλαιοί Μακεδόνες κάτοικοι της περιοχής, σε αντιδιαστολή με τους νεοφερμένους πρόσφυγες του 1922-24. Αυτό όμως δεν σημαίνει ότι όλοι είχαν ακριβώς την ίδια γλωσσική ή πολιτισμική καταγωγή· η Μακεδονία ήταν ανέκαθεν μια περιοχή με σύνθετη ιστορική εξέλιξη.
     Ένα ακόμη ενδιαφέρον στοιχείο είναι ότι η απογραφή του 1928, μια απογραφή που αφορούσε κυρίως τους πρόσφυγες της περιοχή. Δυστυχώς παρά την «έρευνα» που έκανα βρήκα γενικά στοιχεία της απογραφής και όχι συγκεκριμένα στοιχεία για την κοινότητα του Στρυμονικού.  
Στην απογραφή λοιπόν του 1928 καταγράφηκε ότι μέχρι και τον χρόνο εκείνο είχαν εγκατασταθεί στον νομό περίπου 57.228 πρόσφυγες, αριθμός που άλλαξε ριζικά τη δημογραφική σύνθεση της περιοχής.
 
Τι φαίνεται να συνέβη στο Στρυμονικό και τι μπορούμε να υποθέσουμε, μετά την Ανταλλαγή των Πληθυσμών (1922-24):
 
Ø  Αποχώρησε το μεγαλύτερο μέρος των μουσουλμανικών οικογενειών της περιοχής.
Ø  Εγκαταστάθηκαν πρόσφυγες στους οικισμούς της κοιλάδας του Στρυμόνα.
Ø  Οι περισσότεροι πρόσφυγες της περιοχής των Σερρών προέρχονταν από την Ανατολική Θράκη, την Μικρά Ασία (ιδιαίτερα Προποντίδα και βορειοδυτική Μικρά Ασία) και τον Πόντο σε μικρότερο ποσοστό.
 
Το Στρυμονικό λοιπόν ενώ μέχρι το 1922 είναι μια κοινότητα ουσιαστικά ντόπιων κατοίκων, γίνεται με την ανταλλαγή των πληθυσμών μικτός προσφυγικός οικισμός.
 

Οι βασικές ομάδες που εγκαταστάθηκαν στην περιοχή ήταν:

 
1.    Ανατολικό- θρακιώτες (η μεγαλύτερη ομάδα). Εγκαταστάθηκαν οικογένειες από την περιοχή της Αδριανούπολης, τις Σαράντα Εκκλησιές, το Μαλγάρα, τη Ραιδεστό και τα χωριά της επαρχίας Καλλίπολης.
2.    Μικρασιάτες: Προσφυγικές οικογένειες από τη βορειοδυτική Μικρά Ασία και ιδιαίτερα από: την περιοχή της Προύσας, τη νότια ακτή της Προποντίδας, την περιοχή της Κύζικος, τα λεγόμενα Μιχαλητσά και τα γύρω ελληνικά χωριά της Προποντίδας.
3.    Πόντιοι: Οι περισσότεροι Πόντιοι που εγκαταστάθηκαν στον νομό Σερρών, λίγοι στο Στρυμονικό Σερρών, προέρχονταν από την Αργυρούπολη, την Τραπεζούντα, τη Σαμψούντα, την περιοχή της Κερασούντας και της Μπάφρας. Όμως τα καθαρά ποντιακά σύνολα εγκαταστάθηκαν περισσότερο προς τα ορεινά και ημιορεινά χωριά των Σερρών παρά στο Στρυμονικό.
 
Βιβλιογραφία
 
Ø  https://www.sidirokastro.org/2018/09/1928-1932.html?m=0&utm_source=chatgpt.com
Ø  https://www.gtp.gr/LocPage.asp?id=7585&lng=1&utm_source=chatgpt.com
Ø  Βικιπαίδεια
Ø  https://www.hellenicaworld.com/Greece/Geo/gr/NomosSerron.html?utm_source=chatgpt.com
Ø  https://www.onemagazino.com/2023/02/1928.html?utm_source=chatgpt.com
Øhttps://dimitriosgogas2991964.blogspot.com/

Η «αγγαρεία» στο Στρυμονικό Σερρών

 γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

 

       

    Επί 2-3 δεκαετίες στο Στρυμονικό Σερρών υπήρχε η υποχρέωση της «αγγαρείας» Της προσωπικής εργασίας δηλαδή του κάθε κατοίκου προς την Κοινότητα. Την εποχή εκείνη υπήρχε η «υποχρέωση κάθε νοικοκυριού να διαθέτει ορισμένες ημέρες εργασίας τον χρόνο για κοινωφελή έργα. Αν κάποιος δεν μπορούσε να εργαστεί, δεν γνωρίζω εάν πλήρωνε κάποιο ποσό ως «κεφαλικό φόρο» αλλά γνωρίζω ότι μπορούσε να στείλει αντικαταστάτη. Φυσικά και σε αυτές τις περιπτώσεις, οι γνωριμίες και το «μέσο» λειτουργούσαν αρμονικά με αποτέλεσμα πολλοί να εξαιρούνταν, προκαλώντας αρνητικά σχόλια και διαμαρτυρίες.

        Προσωπικά θυμάμαι τον πατέρα μου, κάποιες Κυριακές να κατεβαίνει στην πλατεία, όπου  είχε καλέσει η κοινότητα με αλφαβητική σειρά και άλλου συγχωριανούς, έχοντας σκαπτικά εργαλεία. Μετά από έλεγχο της παρουσίας τους, ανέβαιναν σε φορτηγά και κατευθύνονταν τις περισσότερες φορές κατά μήκος του ξεροπόταμου για επιδιορθώσεις στα αναχώματα κυρίως, καθώς οι απότομες μπόρες προκαλούσαν φθορές και μερικώς πλημμύρες.

 

 

Στο Στρυμονικό λοιπόν, που είναι χωρισμένο στα δύο από τον ξεροπόταμο, οι πιο συχνές «αγγαρείες» ήταν οι παρακάτω:

·       κατασκευή και συντήρηση αναχωμάτων,

·       καθαρισμός του Ξεροπόταμου,

·       επισκευή των πρανών μετά από πλημμύρες,

·       διάνοιξη ή καθαρισμός αρδευτικών αυλακιών,

·       επισκευή αγροτικών δρόμων,

·       καθαρισμός πηγών και κοινοτικών χώρων.

 

         Σήμερα αυτό μπορεί να ακούγεται παράξενο, αλλά για δεκαετίες το κράτος δεν διέθετε τα μέσα να εκτελεί όλες αυτές τις μικρές τοπικές εργασίες. Έτσι οι κοινότητες βασίζονταν στην προσωπική εργασία των κατοίκων.

           Μάλιστα, οι παλαιότεροι συχνά θα θυμούνται ότι ο κοινοτάρχης ή ο κλητήρας περνούσε από τα σπίτια και ειδοποιούσε ή έβγαινε ανακοίνωση με τα μεγάφωνα της κοινότητας:

     «Αύριο όλοι οι κάτοικοι που το επίθετό τους ξεκινά από το Α- Κ στην πλατεία με φτυάρια και κασμάδες.»  Και όπως προ-είπα όλο το χωριό συμμετείχε.

 

       Από ιστορική άποψη, αυτό είναι ένα κατάλοιπο ενός πολύ παλιού θεσμού της αγροτικής κοινότητας. Παρόμοιες υποχρεώσεις υπήρχαν ήδη:

·       στα χρόνια της Οθωμανικής Αυτοκρατορίας,

·       στα πρώτα χρόνια του ελληνικού κράτους,

·       και αργότερα στις κοινότητες του 20ού αιώνα.

 

       Βέβαια, η λέξη «αγγαρεία» δεν είναι τυχαία. Πολλοί κάτοικοι αισθάνονταν ότι ήταν υποχρεωτική εργασία χωρίς αμοιβή και γι' αυτό τη θυμούνται ακριβώς έτσι.