γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας
.jpg)
Η Γεωγραφική «Κατάρα» των Συγκεκριμένων Χωριών
Κατά την Τουρκοκρατία, η περιοχή όπου βρίσκονται αυτά τα χωριά δεν είχε καμία αποστραγγιστική υποδομή. Ο Στρυμόνας πλημμύριζε συνεχώς, μετατρέποντας τις εκτάσεις γύρω από το Στρυμονικό, τον Χείμαρρο και το Ζευγολατιό σε απέραντους βάλτους.
α. Στρυμονικό: Ήταν μεγάλος κόμβος πάνω στο δρόμο Θεσσαλονίκης - Σερρών. Η γειτνίαση με τον Στρυμόνα το καθιστούσε πρωταθλητή στην ελονοσία. Οι ξένοι περιηγητές της Τουρκοκρατίας περιέγραφαν τους κατοίκους του ως «κίτρινους, σκελετωμένους και με πρησμένες κοιλιές» (λόγω διόγκωσης του σπλήνα από τη μαλάρια).
β. Χείμαρρος: Η τοποθεσία στην οποία συναντάμε την κοινότητα, είναι γνωστή για την οργιώδη, υγρή βλάστηση της περιοχής. Τα στάσιμα νερά από τα ρέματα που κατέβαιναν προς τον Στρυμόνα δημιουργούσαν ιδανικές συνθήκες για αποικίες κουνουπιών.
γ. Τριάδα: Το χωριό υπέφερε εξίσου όπως και τα άλλα. Η έλλειψη καθαρού πόσιμου νερού ανάγκαζε τους κατοίκους να πίνουν νερό από πηγάδια που μολύνονταν εύκολα, με αποτέλεσμα να θερίζουν ο τύφος και οι γαστρεντερίτιδες.
δ. Ζευγολατιό: Ως καμιλαρίσιοι και αγροτικοί πληθυσμοί, οι κάτοικοι δούλευαν μέσα στα λασπόνερα. Η φυματίωση και η ελονοσία εμπόδιζαν τη δημογραφική ανάπτυξη του χωριού για αιώνες.
ε. Καλόκαστρο: Βρισκόταν σε ελαφρώς πιο υπερυψωμένο σημείο σε σχέση με την κοίτη, αλλά οι κάτοικοι κατέβαιναν στον βαλτώδη κάμπο για τις αγροτικές εργασίες, επιστρέφοντας μολυσμένοι.
Οι Ασθένειες που Θέριζαν τα Χωριά κατά την Τουρκοκρατία
α. Η Ενδημική Ελονοσία (Μαλάρια)
Κατά την Τουρκοκρατία, η ελονοσία δεν θεωρούνταν «επιδημία» αλλά καθημερινή πραγματικότητα. Οι Οθωμανοί ιδιοκτήτες των τσιφλικιών (μπέηδες) συχνά δεν έμεναν στα χωριά αυτά το καλοκαίρι· κατέφευγαν στα ορεινά των Σερρών ή του Μενοικίου για να γλιτώσουν από τον «κακό αέρα» (Μαλάρια), αφήνοντας τους ντόπιους κολίγους να εκτίθενται στα κουνούπια. Η θνησιμότητα των βρεφών και των παιδιών στα χωριά αυτά άγγιζε το 50%.
β. Τα Κύματα Πανώλης (Πανούκλας)
Το Στρυμονικό (Όρλιακο) και τα γύρω χωριά βρίσκονταν πάνω στο βασικό εμπορικό πέρασμα. Όταν η πανώλη χτυπούσε τη Θεσσαλονίκη ή τις Σέρρες (όπως στα μεγάλα ξεσπάσματα των ετών 1711-1714, 1740 και 1812-1816), οι αγωγιάτες και οι έμποροι μετέφεραν την ασθένεια στα πανδοχεία (χάνια) της περιοχής. Ολόκληρες οικογένειες στα χωριά αυτά ξεκληρίζονταν μέσα
σε λίγες ημέρες
γ. Ο Τυφοειδής Πυρετός και η Δυσεντερία
Λόγω των πλημμυρών του Στρυμόνα, τα πηγάδια των χωριών (Στρυμονικό, Τριάδα, Χείμαρρος) πλημμύριζαν με μολυσμένα επιφανειακά νερά. Οι εντερικές λοιμώξεις θέριζαν τους πληθυσμούς κάθε φθινόπωρο.
Ο Α' Παγκόσμιος Πόλεμος (Μακεδονικό Μέτωπο)
Η κατάσταση
στα χωριά αυτά έγινε παγκοσμίως γνωστή κατά τον Α' Παγκόσμιο Πόλεμο
(1915-1918). Όταν τα γαλλικά και βρετανικά στρατεύματα της «Στρατιάς της
Ανατολής» στρατοπέδευσαν στην κοιλάδα του Στρυμόνα (κοντά στο Στρυμονικό και
τον Χείμαρρο), η ελονοσία προκάλεσε περισσότερες απώλειες από όσες οι σφαίρες
των εχθρών. Οι Βρετανοί γιατροί ονόμασαν την περιοχή "The Valley of
Death" (Η Κοιλάδα του Θανάτου), καθώς πάνω από το 40% των στρατιωτών
νόσησε βαριά. Αυτό ανάγκασε τις συμμαχικές δυνάμεις να ιδρύσουν πρόχειρα
νοσοκομεία εκστρατείας και να μοιράσουν για πρώτη φορά συστηματικά κινίνο στους
εναπομείναντες ντόπιους κατοίκους των χωριών
Η Ζωή και οι Ασθένειες κατά την Τουρκοκρατία
Μέχρι τις αρχές του 20ού αιώνα, τα χωριά αυτά
λειτουργούσαν κυρίως ως τσιφλίκια Οθωμανών μπέηδων ή ως αγροτικοί οικισμοί
κολίγων. Η γεωγραφία τους (δίπλα στον ανεξέλεγκτο Στρυμόνα) καθόριζε την υγεία
των κατοίκων:
Στρυμονικό (Όρλιακο): Λόγω της θέσης του ως πέρασμα/σταθμός ανάμεσα σε Θεσσαλονίκη και Σέρρες, διέθετε μεγάλα «χάνια» (πανδοχεία). Αυτά τα χάνια γίνονταν εστίες μετάδοσης πανώλης και τύφου, καθώς οι ταξιδιώτες και οι αγωγιάτες μετέφεραν ψείρες και μικρόβια.
Χείμαρρος (Κοπροβά / Κοπρίβα): Στα τουρκικά η ονομασία σήμαινε «γέφυρα στον εύφορο κάμπο». Ωστόσο, η υγρασία από τα παρακείμενα ρέματα σήμαινε ότι οι κάτοικοι περνούσαν το καλοκαίρι με καθημερινούς πυρετούς ελονοσίας
Ζευγολατειό: Το όνομα υποδηλώνει αγροτικό οικισμό (ζευγάρισμα βοδιών για όργωμα). Οι αγρότες δούλευαν ξυπόλυτοι στα λασπόνερα, αντιμετωπίζοντας χρόνια σχιστοσωμίαση (παράσιτα των βάλτων) και πρησμένους σπλήνες από τη μαλάρια.
Το Σοκ του 1922: Η Έλευση των Προσφύγων
Με την Ανταλλαγή Πληθυσμών (1922-1923), οι μουσουλμάνοι
κάτοικοι αποχώρησαν και στα χωριά αυτά εγκαταστάθηκαν χιλιάδες πρόσφυγες από
τον Πόντο, την Ανατολική Θράκη και τη Μικρά Ασία. Οι άνθρωποι αυτοί,
εξαντλημένοι από τις κακουχίες της προσφυγιάς, υπέστησαν τρομερό υγειονομικό
σοκ:
Στρυμονικό: Εγκαταστάθηκαν Θρακιώτες και Πόντιοι. Καθώς δεν υπήρχαν σπίτια για όλους, πολλοί έμεναν σε σκηνές ή πρόχειρες παράγκες δίπλα στα έλη. Η ελονοσία και η φυματίωση θέρισαν τις πρώτες προσφυγικές οικογένειες, με τη βρεφική θνησιμότητα να ξεπερνά το 40%.
Χείμαρρος: Το 1918 έφτασαν οι πρώτοι Θρακιώτες και το 1922 Πόντιοι πρόσφυγες. Βρήκαν έναν τόπο πνιγμένο στα κουνούπια. Οι πρόσφυγες δεν είχαν καμία ανοσία στην τοπική μορφή ελονοσίας, με αποτέλεσμα να νοσήσουν σχεδόν όλοι ομαδικά μέσα στους πρώτους μήνες.
Τριάδα: Οι πρόσφυγες αντιμετώπισαν σοβαρό πρόβλημα με το νερό. Τα πηγάδια ήταν μολυσμένα, με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν επιδημίες δυσεντερίας και τυφοειδούς πυρετού, οι οποίες εξόντωναν κυρίως ηλικιωμένους και παιδιά.
Ζευγολατιό και Καλόκαστρο: Η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) τους μοίρασε μικρά πλινθόκτιστα σπίτια («προσφυγικά») και κινίνο. Τα σπίτια όμως είχαν τεράστια υγρασία, ευνοώντας τη φυματίωση, η οποία έγινε η δεύτερη αιτία θανάτου μετά την ελονοσία.
Η Σωτηρία: Η Δεκαετία του 1930: Η Μεγάλη Αποξήρανση (1931-1936): Η
ευθυγράμμιση της κοίτης του Στρυμόνα και η αποξήρανση των παρακείμενων ελών
εξαφάνισαν τις εστίες αναπαραγωγής των κουνουπιών.
Πηγές:
Α. https://ellinismos.gr/istoria-ellinismoy/topikes-istories/cheimarros-serron/
Β. https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/disease-and-public-health-ottoman-empiremiddle-east/
Γ. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%86%CF%85%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%B6%CE%AE%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1_(%CE%9C%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B1%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%AE)
.jpg)
Η Γεωγραφική «Κατάρα» των Συγκεκριμένων Χωριών
Κατά την Τουρκοκρατία, η περιοχή όπου βρίσκονται αυτά τα χωριά δεν είχε καμία αποστραγγιστική υποδομή. Ο Στρυμόνας πλημμύριζε συνεχώς, μετατρέποντας τις εκτάσεις γύρω από το Στρυμονικό, τον Χείμαρρο και το Ζευγολατιό σε απέραντους βάλτους.
α. Στρυμονικό: Ήταν μεγάλος κόμβος πάνω στο δρόμο Θεσσαλονίκης - Σερρών. Η γειτνίαση με τον Στρυμόνα το καθιστούσε πρωταθλητή στην ελονοσία. Οι ξένοι περιηγητές της Τουρκοκρατίας περιέγραφαν τους κατοίκους του ως «κίτρινους, σκελετωμένους και με πρησμένες κοιλιές» (λόγω διόγκωσης του σπλήνα από τη μαλάρια).
β. Χείμαρρος: Η τοποθεσία στην οποία συναντάμε την κοινότητα, είναι γνωστή για την οργιώδη, υγρή βλάστηση της περιοχής. Τα στάσιμα νερά από τα ρέματα που κατέβαιναν προς τον Στρυμόνα δημιουργούσαν ιδανικές συνθήκες για αποικίες κουνουπιών.
γ. Τριάδα: Το χωριό υπέφερε εξίσου όπως και τα άλλα. Η έλλειψη καθαρού πόσιμου νερού ανάγκαζε τους κατοίκους να πίνουν νερό από πηγάδια που μολύνονταν εύκολα, με αποτέλεσμα να θερίζουν ο τύφος και οι γαστρεντερίτιδες.
δ. Ζευγολατιό: Ως καμιλαρίσιοι και αγροτικοί πληθυσμοί, οι κάτοικοι δούλευαν μέσα στα λασπόνερα. Η φυματίωση και η ελονοσία εμπόδιζαν τη δημογραφική ανάπτυξη του χωριού για αιώνες.
ε. Καλόκαστρο: Βρισκόταν σε ελαφρώς πιο υπερυψωμένο σημείο σε σχέση με την κοίτη, αλλά οι κάτοικοι κατέβαιναν στον βαλτώδη κάμπο για τις αγροτικές εργασίες, επιστρέφοντας μολυσμένοι.
Οι Ασθένειες που Θέριζαν τα Χωριά κατά την Τουρκοκρατία
α. Η Ενδημική Ελονοσία (Μαλάρια)
Κατά την Τουρκοκρατία, η ελονοσία δεν θεωρούνταν «επιδημία» αλλά καθημερινή πραγματικότητα. Οι Οθωμανοί ιδιοκτήτες των τσιφλικιών (μπέηδες) συχνά δεν έμεναν στα χωριά αυτά το καλοκαίρι· κατέφευγαν στα ορεινά των Σερρών ή του Μενοικίου για να γλιτώσουν από τον «κακό αέρα» (Μαλάρια), αφήνοντας τους ντόπιους κολίγους να εκτίθενται στα κουνούπια. Η θνησιμότητα των βρεφών και των παιδιών στα χωριά αυτά άγγιζε το 50%.
β. Τα Κύματα Πανώλης (Πανούκλας)
Το Στρυμονικό (Όρλιακο) και τα γύρω χωριά βρίσκονταν πάνω στο βασικό εμπορικό πέρασμα. Όταν η πανώλη χτυπούσε τη Θεσσαλονίκη ή τις Σέρρες (όπως στα μεγάλα ξεσπάσματα των ετών 1711-1714, 1740 και 1812-1816), οι αγωγιάτες και οι έμποροι μετέφεραν την ασθένεια στα πανδοχεία (χάνια) της περιοχής. Ολόκληρες οικογένειες στα χωριά αυτά ξεκληρίζονταν μέσα
σε λίγες ημέρες
γ. Ο Τυφοειδής Πυρετός και η Δυσεντερία
Λόγω των πλημμυρών του Στρυμόνα, τα πηγάδια των χωριών (Στρυμονικό, Τριάδα, Χείμαρρος) πλημμύριζαν με μολυσμένα επιφανειακά νερά. Οι εντερικές λοιμώξεις θέριζαν τους πληθυσμούς κάθε φθινόπωρο.
Στρυμονικό (Όρλιακο): Λόγω της θέσης του ως πέρασμα/σταθμός ανάμεσα σε Θεσσαλονίκη και Σέρρες, διέθετε μεγάλα «χάνια» (πανδοχεία). Αυτά τα χάνια γίνονταν εστίες μετάδοσης πανώλης και τύφου, καθώς οι ταξιδιώτες και οι αγωγιάτες μετέφεραν ψείρες και μικρόβια.
Χείμαρρος (Κοπροβά / Κοπρίβα): Στα τουρκικά η ονομασία σήμαινε «γέφυρα στον εύφορο κάμπο». Ωστόσο, η υγρασία από τα παρακείμενα ρέματα σήμαινε ότι οι κάτοικοι περνούσαν το καλοκαίρι με καθημερινούς πυρετούς ελονοσίας
Ζευγολατειό: Το όνομα υποδηλώνει αγροτικό οικισμό (ζευγάρισμα βοδιών για όργωμα). Οι αγρότες δούλευαν ξυπόλυτοι στα λασπόνερα, αντιμετωπίζοντας χρόνια σχιστοσωμίαση (παράσιτα των βάλτων) και πρησμένους σπλήνες από τη μαλάρια.
Στρυμονικό: Εγκαταστάθηκαν Θρακιώτες και Πόντιοι. Καθώς δεν υπήρχαν σπίτια για όλους, πολλοί έμεναν σε σκηνές ή πρόχειρες παράγκες δίπλα στα έλη. Η ελονοσία και η φυματίωση θέρισαν τις πρώτες προσφυγικές οικογένειες, με τη βρεφική θνησιμότητα να ξεπερνά το 40%.
Χείμαρρος: Το 1918 έφτασαν οι πρώτοι Θρακιώτες και το 1922 Πόντιοι πρόσφυγες. Βρήκαν έναν τόπο πνιγμένο στα κουνούπια. Οι πρόσφυγες δεν είχαν καμία ανοσία στην τοπική μορφή ελονοσίας, με αποτέλεσμα να νοσήσουν σχεδόν όλοι ομαδικά μέσα στους πρώτους μήνες.
Τριάδα: Οι πρόσφυγες αντιμετώπισαν σοβαρό πρόβλημα με το νερό. Τα πηγάδια ήταν μολυσμένα, με αποτέλεσμα να ξεσπάσουν επιδημίες δυσεντερίας και τυφοειδούς πυρετού, οι οποίες εξόντωναν κυρίως ηλικιωμένους και παιδιά.
Ζευγολατιό και Καλόκαστρο: Η Επιτροπή Αποκαταστάσεως Προσφύγων (ΕΑΠ) τους μοίρασε μικρά πλινθόκτιστα σπίτια («προσφυγικά») και κινίνο. Τα σπίτια όμως είχαν τεράστια υγρασία, ευνοώντας τη φυματίωση, η οποία έγινε η δεύτερη αιτία θανάτου μετά την ελονοσία.
Α. https://ellinismos.gr/istoria-ellinismoy/topikes-istories/cheimarros-serron/
Β. https://encyclopedia.1914-1918-online.net/article/disease-and-public-health-ottoman-empiremiddle-east/
Γ. https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%A0%CF%81%CE%BF%CF%83%CF%86%CF%85%CE%B3%CE%B9%CE%BA%CF%8C_%CE%B6%CE%AE%CF%84%CE%B7%CE%BC%CE%B1_(%CE%9C%CE%B9%CE%BA%CF%81%CE%B1%CF%83%CE%B9%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CE%9A%CE%B1%CF%84%CE%B1%CF%83%CF%84%CF%81%CE%BF%CF%86%CE%AE)
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου