Από το όρος Όρλιακα στο Όρλιακο (;) [Στρυμονικό Σερρών]

γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

ΕΠΙΣΉΜΑΝΣΗ: Όλα τα αναγραφόμενα αποτελούν σκέψεις και δεν είναι προιόν επιστημονικής έρευνας. Βασίστηκαν σε πληροφορίες που έχουν ληφθεί είτε από πρόσωπα και από Εγκυκλοπαίδειες του Διαδικτύου. 

Η περιοχή του όρους Όρλιακας στον νομό Γρεβενών

συνορεύει όπως θα διαπιστώσετε με την περιοχή του Μετσόβου. Μέτσοβο λοιπόν και Όρλιακας, ως αφετηρία, αποτέλεσαν την αρχή ενός ταξιδιού που ξεκίνησε πριν 1100 -1000. Στην συνέχεια, μεταστάθμευσαν στην περιοχή της Καρατζόβας Αλμωπίας, πριν καταλήξουν στην περιοχή των Σερρών. Πιστεύω ότι είναι απολύτως φυσιολογική η πορεία αν προσέξτε και τους χάρτες. Η πορεία, Μέτσοβο- Όρλιακας- Γρεβενά - Αλμωπία Αριδαίας (Πιθανή : Καρατζόβα) και τέλος περιοχή όρλιακου (Στρυμονικού Σερρών)είναι μια απολύτως φυσική πορεία που μπορεί να σχεδιαστεί στον χάρτη αλλά και στην ζωή των ανθρώπων εκείνων που αναζητούσαν ασφαλείς λύσεις επιβίωσης και σταθερής εγκατάστασης.

 

Με πράσινο στυλό σημειωμένο το δάσος του Όρλιακα και δίπλα με μαύρο (στα δυτικά των Γρεβενών) το όρος Όρλιακας.

               Η περιχή της Καρατζόβας : Από Σωσάνδρα- Δωροθέα - Πευκωτό και Πρόδρομος.

 

Φυσικά και οι χάρτες δεν σχεδιάστηκαν από εμένα αλλά ανευρέθησαν στο διαδίκτυο. Ίσως δεν είναι οι καταλληλότεροι αλλά δεικνύουν τους τόπους κάποιων από τους προγόνους μας.

Η Ιστορία του Στρυμονικού συμπληρώνεται

Λάβαμε σήμερα ένα ενημερωτικό μύνημα από μια αγαπητή αναγνώστρια και συνδημότισσα την Κυρία Βασιλική Πιπερτζή που αναφερόμενη στην Ιστορία του Στρυμονικού Σερρών λέει: "¨Ηξερα ότι το επίθετό μου προερχόταν από την ευρύτερη περιοχή της Έδεσσας και ότι ο προπροπάππος μου πουλούσε πιπερι και είχε μύλο που άλεθε τις πιπεριές τώρα λοιπόν είμαι σίγουρη ότι όντως ήλθαν από εκείνη την περιοχή. Η καταγωγή όμως των 25 οικογενειών που εγκατασταθήκαν στο χωριό είναι από την Ανατολική Ρωμυλία (όχι Δ. Θράκη) και συγκεκριμένα από το Κωστή (σημερινή νοτιοανατολική Βουλγαρία) γι'αυτό και οι στολές τους και κάποια από τα έθιμά τους διαφέρουν από εκείνα των θρακιωτών της Δ. Θράκης."
 
Στρυμονικό Σερρών: Στην επίσημη ιστορία του Στρυμονικού γίνεται λόγος για ένα σύνολο 25-30 οικογενειών που μετά την ανταλλαγή των πληθυσμών και την Μικρασιατική Καταστροφή, ήρθαν από την Ανατολική Ρωμυλία και εγκαταστάθηκαν στο Όρλιακο. Δεν πρέπει να συγχέουμε όμως την αρχική προέλευση των πρώτων οικογενειών από την περιοχή του όρους Όρλιακα Γρεβενών. Εδώ θα ήθελα να επισημάνω ότι τόσο στα Γρεβενά όσο και στην ευρύτερη περιοχή της Δυτικής Μακεδονίας, αλλά και της Ηπείρου, το επίθετο μου: Γκόγκας, συναντάτε πολύ συχνά. Συμφωνούμε επίσης με την Κυρία Βασιλική για το δικό της επίθετο που είναι συχνό, στην ευρύτερη περιοχή της Έδεσσας.

Η Καρατζόβα Αλμωπίας της περιοχής της Αριδαίας (Ένας σταθμός της πορείας των προγόνων μας; προς το Στρυμονικό;)

Βάζουμε ερωτηματικό στην επισήμανσή μας, καθ΄ όσον η αναζήτηση της πορείας των προγόνων μας στο Στρυμονικό από την περιοχή του Μετσόβου και πιο συγκεκριμένα από ο όρος Όρλιακας είναι μεν συνεχής αλλά και συγκεχυμένη. Διάφορες πληροφορίες οι οποίες είναι ανεπιβεβαίωτες αναφέρουν ότι η περιοχή Καρατζόβα της  Αλμωπίας στην Αριδαία, πιθανόν να ήταν ένας από τους σταθμούς που για κάποιο χρονικό διάστημα φιλοξένησαν τους προπάπους μας, πριν ολοκληρώσουν το μακρινό ταξίδι τους προς τον Βορρά και επιλέξουν την περιχή του Όρλιακου (Στρυμονικού) ως τελική επιλογή για Πατρίδα. 
Ποια όμως είναι η περιοχή της Καρατζόβας Αλμωπίας;

Η   επαρχία λοιπόν τη; Αλμωπίας, ή   Καρατζόβα,  κατέχει το   βόρειο  τμήμα του   Νομού   Πέλλας.   Περικλείεται  από  Δ. Β.   και   Α.  από  το πέταλο του  ορεινού όγκου του Βόρα με τα υψώματα Καΐμακτσαλάν   (2524) Τζένα (2182)  και Πάϊκο  (1650).
Στον παρακάτω χάρτη διακρίνεται καθαρά και με ποιο σκούρο χρώμα η περιοχή και διακρίνονται οι κοινότητες
Στον παρακάτω χάρτη διακρίνεται καθαρά και με ποιο σκούρο χρώμα η περιοχή και διακρίνονται οι κοινότητες
Στον παρακάτω χάρτη διακρίνεται καθαρά και με ποιο σκούρο χρώμα η περιοχή και διακρίνονται οι κοινότητες
 Δωροθέα, Σωσάνδρα, άνω και κάτω Γαρέφι,  Πευκωτό,  Αγάθη, Προμάχοι, Μηλέα ή Μηλιά, Ριζοχώρι, Φιλώτεια, Θηριόπετρα, Φούστανη και Πρόδρομος.

Ας δούμε πρώτα τι σημαμαίνει Καρατζόβα:

Ο  άγγλος περιηγητής WILLIAM LEAKE σε κάποιο σημείο των αναφορών του ονομάζει την περιοχή Καρατζόβα από το τούρκικο επίθετο KARACA  ( = Καρατζά) ( σπανιότερος τύπος του γνωστού kara, με πιθανή αποκοπή του τελικού -α για αποφυγή χασμωδίας)που σημαίνει = μελαχροινός, μαύρος και το τούρκικο όνομα OVA   ( = οβα) που σημαίνει πεδιάδα, κάμπος,   οπότε,    καρατζόβα σημαίνει   μαυρόκαμπος. Μια άλλη εκδοχή της ονομασίας της περιοχής αναφέρεται σε μια παράδοση σύμφωνα με την οποία η περιοχή πήρε την ονομασία της  απ'τον τούρκο καταχτητή της, που λεγόταν Καρατζάς δηλ. ο κάμπος του Καρατζά.

Τι σημαίνει όμως Καρατζόβας;

 καρατζόβας: Ο καράβλαχος, ο μπουρτζόβλαχος. Άτομο της υπαίθρου, με αστικές αξιώσεις (όχι με τη νομική έννοια).

Ο όρος προέρχεται από το τουρκ. Karacova < Karaca + ova (τοπωνύμιο).

(ο) αγροίκος, άξεστος, βλάχος: ήταν ένας σκέτος ~ που παρίστανε στην παρέα τον σνομπ και τον πρωτευουσιάνο [ΕΤΥΜ. Αγν. ετύμου].

Προφανώς, οι κάτοικοι της Καρατζόβας είχαν σε κάποια φάση, δικαίως ή αδίκως, την φήμη άξεστων ανθρώπων. Στη Βόρεια Ελλάδα, πάντως, η Καρατζόβα είναι φημισμένη για τα φασόλια της - την μικρόσπορη, πεντανόστιμη ποικιλία παππούδα* - και για το κόκκινο πιπέρι της, το μπούκοβο. ( slang.gr)

Η κυρία  Βασιλική Πιπερτζή  αναφερόμενη στην Ιστορία του Στρυμονικού Σερρών λέει: "¨Ηξερα ότι το επίθετό μου προερχόταν από την ευρύτερη περιοχή της Έδεσσας και ότι ο προπροπάππος μου πουλούσε πιπερι και είχε μύλο που άλεθε τις πιπεριές τώρα λοιπόν είμαι σίγουρη ότι όντως ήλθαν από εκείνη την περιοχή.

Στο Στρυμονικό Σερρών υπήρχε οικογένεια με το επίθετο Καραβασιλείου και Καρατζόβαλης. (ο προερχόμενος από την Καρατζόβα)

Εγώ δεν θα ήθελα να πω ότι  δικαίως ή αδίκως οι κάτοικοι της Καρατζόβας είχαν την φήμη σε κάποια φάση της ζωής τους, αξέστων ανθρώπων. Η ονομασία της περιοχής, μαύρος κάμπος μαύρη γη, πιθανόν να δημιούργησε με την τραχύτητά της σκληρούς χαρακτήρες. Οι κάτοικοι της Καρατζόβας, πρέπει να εργάστηκαν σκληρά για να τιθασεύουν μια γη που ενώ αρχικά φαινότανε αφιλόξενη στην συνέχεια δαμάστηκε και έγινε καρπερή. Η πεντανόστιμη παππούδα, μια ποικιλία φασολιών, καλλιεργούνταν μέχρι πρόσφατα (αν πρόσφατα μπορούμε να αναφέρουμε την δεκαετία 1970-80) στο Στρυμονικό. Ακόμα θυμάμαι τον παππού μου Δημήτριο Γκόγκα, να λιχνίζει με το Δικράνι τις μαζεμένες, ξεραμένες φασολιές, στην αυλή για να μαζέψει αφού ξεράνει τελείως την παππούδα του έτους.

Τέλος θα αναφέρουμε ότι το επίθετο Γκόγκας που συναντάται στην περιοχή του Στρυμονικού, είναι αρκετά διαδεδομένο στην Δυτική Μακεδονία, την περιοχή των Γρεβενών αλλά και στην υπόλοιπη Ήπειρο. Προέρχεται από το τουρκικό gok που σημαίνει γαλάζιος ουρανός.

Το χωριό Κωστί ( ή Κωστή) της Ανατολικής Βουλγαρίας ή Ανατολικής Ρωμυλίας

 γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

Η Ιστορία του Στρυμονικού Σερρών έχει να επιδείξει μια πολυπολιτισμικότητα αξιοθαύμαστη, που μόνο ένας έμπειρος λαογράφος θα μπορούσε να αποτυπώσει στο χαρτί. Ξέρουμε εκτός των άλλων ότι το 1922, μετά την Μικρασιατική Καταστροφή και την ανταλλαγή των πληθυσμών, 25-30 οικογένειες, ήρθαν και εγκαταστάθηκαν στο Στρυμονικό από την περιοχή της Κοινότητας Κωστί ( ή Κωστή) της Ανατολικής Βουλγαρίας ή Ανατολικής Ρωμυλίας. Γι αυτό και πάρα πολλά έθιμα, αν και θυμίζουν έντονα ή ταυτοποιούνται με τα έθιμα των Θρακιωτών της Δυτικής Θράκης εν τούτοις είναι διαφορετικής προέλευσης, είναι των Θρακιωτών της Ανατολικής Ρωμυλίας. Τι πληροφορίες όμως έχουμε για την Κοινότητα αυτή;

 

(εάν πατήσετε πάνω στην φωτογραφία θα μεγαλώσει και θα καταστεί δυνατή η εμφάνιση της κοινοτητας Κωστί)

 

Το χωριό Κωστή (η Κωστί)  σήμερα βρίσκεται στην ανατολική Βουλγαρία, στα νότια της πόλεως Burgas, Στην Βουλγαρική γλώσσα ονομάζεται : Bones και ανήκει στον Δήμο Tsarevo, Μπουργκάς. Βρίσκεται στις όχθες του ποταμού Veleka στα βουνά Στράντζα, όχι μακριά από τα τουρκικά σύνορα, 20-25 χιλιόμετρα νότια από Tsarevo και 91 χλμ νοτιοανατολικά του Μπουργκάς.Το σύγχρονο χωριό αναφέρεται για πρώτη φορά σε ένα οθωμανικό φορολογικό μητρώο του 1498, σύμφωνα με το οποίο ο πληθυσμός της Κοινότητας Κωστή αποτελούνταν από 22 χριστιανικές οικογένειες. Επισημάνθηκε  επίσης σε φορολογικό μητρώο του 17ου αιώνα, και κατά τη διάρκεια του Ρωσοτουρκικού Πολέμου του 1828-1829 που είχε χαρακτηριστεί ως ελληνικό χωριό. Στατιστικά στοιχεία του 1898 αναφέρουν ότι υπάρχουν  185 Έλληνες και 25 βουλγαρικά σπίτια, ενώ τα στοιχεία του 1897 σημειώνει μόνο 300 ελληνικά σπίτια.  Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους, το χωριό παραχωρήθηκε στη Βουλγαρία από την Οθωμανική Αυτοκρατορία και οι  Έλληνες μετακινήθηκαν προς την Ελλάδα, ειδικότερα στην Ελληνική Μακεδονία και στις παρακάτω πόλεις και χωριά : 

·                 Μελίκη , 

·                Βέροια

·                 Κερκίνη , 

·                Στρυμονικό , 

·                Αγία Ελένη 

·                Λαγκαδά ( Θεσσαλονίκη περιφερειακή μονάδα) .

 Ένα από τα σημαντικότερα έθιμα που μετέφεραν και διέσωσαν οι πρόσφυγες ήταν και τα αναστενάρια.

Οι Έλληνες κατοικούσαν σε τρία σημεία την εποχή εκείνη και ως εξής:

α) στο λεκανοπέδιο του Άνω Έβρου, όπου οι πόλεις Φιλιππούπολη (Plovdiv), Στενήμαχος (Asenovgrad), Χάσκιοϊ (Haskovo), Τατάρ-Παζαρτζίκ (Pazartzik), Περιστερά (Pestera), και άλλες μικρές κοινότητες με ελληνικό πληθυσμό,

β) στο λεκανοπέδιο του Κάτω Τόντζου, όπου και η επαρχία Καβακλή (Topolovgrad) με έντεκα ελληνικά χωριά και

γ) στα παράλια του Εύξεινου Πόντου, στις πόλεις Αγχίαλο (Pomorie), Σωζόπολη  (Sozopol), Mεσήμβρια (Nesebar), Πύργο (Burgas), Αγαθούπολη (Ahtopol).

Το χωριό Κωστί συγκαταλέγεται στην τρίτη κατηγορία και συγκεκριμένα βρίσκεται στα νότιοανατολικά της Ανατολικής Ρωμυλίας. 

Μετά το 1914 , το εγκαταλειμμένο χωριό κατοικήθηκε από Βούλγαρους πρόσφυγες που ήρθαν από τις περιοχές της  Ανατολικής Θράκης , κυρίως από Pirgoplo (100 οικογένειες ) και την πόλη της Malak Samokov (Demirköy  60 οικογένειες ).  Σήμερα  παραμένει ένα παραδοσιακό χωριό που μετά την αναγκαστική εγκατάλειψή τους από τους Έλληνες κατοίκους, κατοικείται από τους κατοίκους της περιοχής. Οι κάτοικοι ασχολούνταν με αγροτικές καλλιέργειες, με την υλοτομία, το ξύλο και το κάρβουνο.

Οι μεταβολές που έχουν σημειωθεί στον πληθυσμό της Κοινότητας Κωστή μετά το 1922 είναι οι παρακάτω: 

Χρόνος	Κάτοικοι
1926	1,328
1934	1,295
1946	1,403
1956	1,681
1965	1,310
1975	930
1985	700
1992	644
2008	320

 

Βαρένικα: «Το υπέροχο ποντιακό φαγητό» που μαγειρεύουν οι πόντιοι στο Στρυμονικό

 
 

Υλικά
 
2 φλυτζάνια αλεύρι για όλες τις χρήσεις
1 αυγό
1/2 κουταλάκι αλάτι
νερό όσο χρειαστεί για να έχουμε μια ζύμη μαλακή και όχι υγρή.
μισό φλυτζάνι φρέσκο αγελαδινό βούτυρο
 
Για τη γέμιση: περίπου μισό κιλό φέτα τριμμένη
 
Εκτέλεση
 
Σε μια λεκανίτσα κοσκινίζουμε το αλεύρι και προσθέτουμε το αλάτι και το αυγό.
 Προσθέτουμε το νερό λίγο λίγο και ζυμώνουμε με το χέρι, μέχρι να έχουμε μια μαλακή ζύμη που δεν κολλάει στα χέρια.
 Ανοίγουμε σε φύλλο με έναν πλάστη και κόβουμε τη ζύμη σε μικρούς κύκλους με τη βοήθεια ενός ποτηριού.
Τοποθετούμε στο κέντρο ένα κουταλάκι φέτα και κλείνουμε καλά, πιέζοντας τις άκρες με ένα πηρουνάκι βουτηγμένο σε νερό για να μην ανοίξουν.
 Αφού τελειώσουμε με το γέμισμα (εδώ ουσιαστικά τελειώνει και η όποια δυσκολία της συνταγής) ρίχνουμε τα βαρένικα σε αλατισμένο νερό που βράζει και μαγειρεύουμε 7-10 λεπτά( όπως τα μακαρόνια).
 Σουρώνουμε τα ζυμαρικά και τα τοποθετούμε σε βουτυρωμένο ταψάκι.
 Λειώνουμε το βούτυρο σε ένα κατσαρολάκι, περιχύνουμε με αυτό τα βαρένικα, και γκρατινάρουμε για λίγο στο φούρνο μεχρι να ροδίσουν (χωρίς να παραξεραθούν.)

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΡΥΜΟΝΙΚΟΥ

 

ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΑ ΣΤΟΙΧΕΙΑ ΚΟΙΝΟΤΗΤΩΝ ΔΗΜΟΤΙΚΗΣ ΕΝΟΤΗΤΑΣ ΣΤΡΥΜΟΝΙΚΟΥ
Α/Α	ΚΟΙΝΟΤΗΤΑ	ΥΨΟΜΕΤΡΟ	ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟ ΜΗΚΟΣ	ΓΕΩΓΡΑΦΙΚΟ ΠΛΑΤΟΣ
1	ΚΕΦΑΛΟΧΩΡΙ	547	23.2749675382	40.9895276725
2	ΤΡΙΑΔΑ	117	23.2513758225	41.0832330193
3	ΚΑΛΟΚΑΣΤΡΟ	81	23.3346407028	41.0121006974
4	ΣΤΡΥΜΟΝΙΚΟ	44	23.3108698299	41.0384430979
5	ΧΕΙΜΑΡΡΟΣ	39	23.2555595591	41.1092023133
6	ΖΕΥΓΟΛΑΤΕΙΟ	35	23.2809244586	41.0824277524
7	ΛΙΒΑΔΟΧΩΡΙ	22	23.3619945804	41.0235720275
8	ΒΑΡΙΚΟ	18	23.3921563907	41.0195047131

Παλάντζα την εύρισκες από τον μπακάλη , μέχρι και σε κάθε σπίτι... / ΔΗΜΗΤΡΙΟΣ ΓΚΟΓΚΑΣ

 

Παλιά ζυγαριά. το όνομά της προέρχεται από την βενετική balanza ; λατινική bilanx : Είναι ουσιαστικά είδος ζυγαριάς παλιού τύπου που αποτελείται από έναν κανόνα με κινητό αντίβαρο (βαρίδι) και ένα δίσκο. Ήταν  η ζυγαριά  του πλανόδιου μανάβη. Σήμερα ΔΕΝ την συναντά κανείς ούτε σε απομακρυσμένες περιοχές της Ελλάδας.

Ζύγιζαν αλεύρι, καρύδια, τραχανά, τυρί, βούτυρο, πατάτες, κρεμμύδια και φυσικά απαραίτητη στο ζύγισμα των δεμάτων του καπνού αλλά και ό,τι άλλο υπήρχε στο σπίτι. Απαραίτητο εργαλείο του μανάβη και του μπακάλη, μέχρι την εμφάνιση των σύγχρονων ζυγαριών.
Η πρώτη της εμφάνιση έγινε περίπου το 1930 και εξαφανίστηκε από την ζωή του Στρυμονικού περίπου το 1990, αν και κάπου την είδα σε μια επίσκεψή μου και το 1995!! Το πιθανότερο σε καμιά γωνιά κάποιας αποθήκης!

Τα εργαλεία θερισμού των κατοίκων στο Στρυμονικό

 γράφει ο Δημήτριος Γκόγκας 

Τα εργαλεία Θερισμού που χρησιμοποιούνταν στο Στρυμονικό δεν διέφεραν από αυτά της υπόλοιπης Ελλάδας. Ουσιαστικά ήταν εργαλεία προμηχανικής εποχής, προμηχανικής καλλιέργειας. Ήταν κατασκευασμένα από σίδερο και ξύλο και ο αγρότης του Στρυμονικού, μπορούσε να τα προμηθευτεί από τις αγορές των Σερρών, της Ηράκλειας (τζουμαγιάς) και της Νιγρίτας. 

Ποια ήταν αυτά τα εργαλεία; 

·                το δρεπάνι ( με κοντή ξύλινη λαβή και χρησίμευε ουσιαστικά στον θερισμό των ψηλών σταχυών) 

·                το λελέκι ( με μακριά λαβή για τον θερισμό των χαμηλών σταχυών) 

·                η δακτυλήθρα ( προστασία ορισμένων δακτύλων κατά τον θερισμό) 

·                η παλαμαριά ( προστασία της παλάμης κατά τον θερισμό) 

·                το δικράνι ( διχαλωτό σιδερένιο όργανο με ξύλινη μακριά λαβή για το μάζεμα των θερισμένων σταχυών) 

·                η τζουγκράνα ( σιδερένιο όργανο με τρία και τέσσερα μυτερές εξοχές για μάζεμα των θερισμένων σταχυών)